MAKEDONYA DOSYASI

Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti'ndeki potansiyel istikrarsızlık Balkanların etnik yamasının dikişlerinin yine sökülmeye başladığının belirtisi. Ülkenin en büyük etnik azınlık grubu Arnavutların değişim talepleri Makedonya yönetimini hazırlıksız yakaladı. Arnavutlar eski rejimde kendilerine daha fazla hak tanındığını, şu anda eğitim ve mesleki istihdam alanında ırkçı ayrımcılıkla karşılaştıklarını savunuyorlar. Kosova yakınlarındaki hoşnutsuz etnik Arnavutlar da problemi yoğunlaştırıyor. UCK ve UCPMB arasındaki birlik ırkçı tansiyonun artmasına neden oluyor. Gerginliğin bir diğer nedeni de NATO'nun 1999 hava harekatı sonrası geriçekilen Sırp askerlerinin Kosova'ya geri dönmesi. Balkan yarımadası etnik, linguistik ve dinsel bakımdan dünyanın en karmaşık bölgelerinin başında gelmektedir. Tarihin hemen her döneminde yoğun çatışmalara gebe olan bu bölge, bugünde yaşanmış, yaşanmakta olan ve yaşanacak çatışmalarla dünya kamuoyunun tüm dikkatlerini üzerine toplamıştır. Bölgenin özelliği çatışmaların sadece Balkan devletleri arasında olmaması, devletlerin içinde de ayrı etnik ve dinsel yapılaşmalardan kaynaklanan ve iç savaş boyutlarına ulaşan çatışmaların yaşanmasıdır. Makedonya ile ilgili bu yazımız Balkanlar'daki siyasal ilişkilere ve Avrupa'nın göbeğinde hala pek çok şeyden yoksun bırakılmış insanlığın durumuna ilgi duyanlar için önemli bir kaynak olacaktır.

Balkanların Yeni Barut Fıçısı:
MAKEDONYA

Makedonya 90'lar boyunca eski Yugoslav Cumhuriyetlerini içerisine çeken etnik kan davasından, Uluslararası Kriz Grubu'ndan "çok milliyetli başarı öyküsü" tanımlamasıyla övgüler alacak derecede kaçınmayı başardı. Fakat ülkenin Kosova sınırına yakın bölgedeki Makedon Silahlı Güçleri ile etnik Arnavut militanları arasındaki çatışmalar, etnik belayı ülkeye ve bölgeye yayılmasına neden oldu.
Makedonya'daki çatışmalar Balkanlar'daki çatışmaların genişlemesi ile ilgli korkuları tetikledi. Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Trajkovski konu ile ilgili görüşlerini aşağıdaki sözlerle belirtiyor:

"Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar değil, demokratik değer ve idealler üzerine inşaa edilmektedir. Bu değer ve idealler ekonomik fırsatları, dil ve eğitim olanaklarını, dinsel hakları ve politik süreçleri de içermektedir. Etnik Arnavut ve Makedon toplulukları ülke sosyalist geçmişinden piyasa odaklı geleceğine uzandıkça daha fazla entegre olmaktadırlar. Farklı etnişk toplulukları entegre edebilmek için hükümet piyasa reformunu sürdürürken, diğer yandan da topluma ekonomik fırsatlar sağlama politikasını üstlendi. Anayasa, ilk ve orta öğrenim için azınlıklara kendi dillerinde eğitim hakkı tanımaktadır. İlk öğrenimi Makedonca, Arnavutça, Türkçe ya da Sıprça yapmak olanaklıdır. Makedonya üç temel inancın yuvasıdır: Katoliklik, İslam ve Ortodoks Hristiyanlığı. Makedon vatandaşları kapsamlı din özgürlüğünden yararlanmaktadır. Tüm vatandaşlar demokratik süreçte yer almakta serbesttirler. Şu anda Makedonya Arnavutları hükümet koalisyonunda 6 bakanlıl sahibidirler. Daha başka, Makedonya'nın bir çok önemli şehirlerinde Arnavutlar belediye başkanı pozisyonundadırlar ve yüzlercesi şehir ve belediye meclisi üyeliklerine seçilmişlerdir. Makedonyan Cumhuriyeti tüm yurttaşları için piyasa ekonomisi ve demokratik reformlar aracılığıyla ekonomik refah ve politik hakların geliştirilmesine yönelik politikalar üstlenmiştir. Bu politika yurttaşlara etnik ya da dinsel geçmişi ne olursa olsun, iş olanaklarına erişim, eğitim imkanları, kültürel temsil ve politik katılım hakkı verecektir. Makedonya Cumhuriyeti demokratik gelişim politikasını üstlenmiştir ve bu süreç teröristler ile uzlaşmayı içermez. Bu ve benzeri diğer sorunları çözmenin yolu demokratik kanallar aracılığıyla seçilmiş görevliler, yurttaş dernekleri ve vatandaşlara dayanmaktır. "

İki arada bir derede kalan sadece Kosovalı Sırplar olmadı. Sırbistan'da yaşayan Arnavutlar da savaş süresince kalkan olarak kullanıldı. Bir kısmı hala Sırp hapishanelerinde, üç bin iki yüzü kayıp. Belgrad yönetimiyse talep ve soruları cevapsız bırakıyor. Makedonya'daki Arnavutlar resmi rakamlara göre nüfusun yüzde yirmi üçünü oluşturuyor. Arnavutlarsa yüzde kırklardan bahsediyor. Araştırmalara göre Arnavutlar on beş yıl sonra Makedonlarla aynı sayıda olacaktır.

Makedonya'da yaşayan Arnavutlar, azınlık haklarının arzulandığı seviyede olmadığından şikayetçi. Ancak Üsküp hükümetinde altı tane bakan Arnavut. Ayrıca geçtiğimiz yılda ülkede bir Arnavut üniversitesi kurulmasına da izin verildi. Dolayısıyla Arnavut azınlığın durumu yavaş yavaş iyiye gidiyor. Uzmanlar, Arnavutların esas isteğinin ülkenin yönetimini ele geçirmek olduğunu söylüyor. Zaten doğum oranlarına da bakılırsa bundan on beş yıl sonra Makedonlarla aynı sayıda olacaklar.Bölgede gerginliği yaratan unsurlar, aslında daha çok Kosova kurtuluş örgütü UÇK'dan geriye kalan silah ve militanlar. Hem Makedonya'da hem de Sırbistan içindeki Preşova'da UÇK'yı andıran ve UÇK'yla bağlantısı olduğunu hissettiren silahlı güçler var. Bölgedeki çatışmalar da Arnavut milliyetçiliğinden güç alan bu silahlı gruplardan çıkıyor. Kosova kurtuluş örgütü UÇK, Kosova'nın Sırp baskısından kurtulması ve bağımsızlığı için bir savaş verdi. Savaş bittikten sonra örgütün silahsızlandırılması için büyük bir çalışma başlatıldı. Uluslararası toplum, Kosova'nın bağımsızlığına mesafeli yaklaşmaya başlayınca UÇK yeniden güçlenmeye başladı.

Antonina Jelyaskova - IMIR Azınlıklar Araş. Enst. Sofya: Arnavut sorunu, Balkanlar için tehdit oluşturan bir sorun. 18. ve 19. yüz yıllarda Türklerin, Sırpların veya Yunanlıların başından geçen olaylar şimdi onlarda baş gösteriyor.

Antonina Jelyaskova - IMIR Azınlıklar Araş. Enst. Sofya: Arnavut milliyetçiliği çok sakıncalı. Çünkü Kosova Arnavutluk, Makedonya ve Karadağ Arnavutlarını birleştirmek istiyorlar. Gençlerle beraber sohbetlere katıldığımda görüyorum ki Üsküp'ü Priştina'yı hatta Tiran'ı başkent gösterme cesaretini buluyorlar kendilerinde. Bu da bazı ülkelerin sınırlarının değişmesi demek.

Makedonya Krizinin Öyküsü:

29.04.2001 - Üsküp - Makedonya-Kosova sınırı yakınında etnik Arnavut militanların ayaklanmasının bastırılmasından bir ay sonra, 29 Nisan tarihinde çıkan çatışmada 8 Makedon asker ölür. Makedon yetkilileri, askerlerin, kuzeydeki Kosova sınırı yakınında devriye gezerken pusuya düşürüldüğünü, çıkan çatışmada Şubat ayından bu yana en büyük can kaybının meydana geldiğini bildirirler. Aynı gün içerisinde NATO saldırıyı nefretle kınadığını duyuran bir bildiri yayınlar. NATO Genel Sekreteri George Robertson, ''Aşırı uçtakilerin korkakça eylemini'' kınadığını belirterek, ''mesajım basit: Şiddet sona ermeli, yöntemleri başarılı olamayacak'' şeklinde konuşur. AB tarafından yapılan açıklamada da Makedon askerlerine Kosova sınırı yakınında düzenlenen pusunun ''kötü maksatlı'' bir saldırı ve aşırı uçtakilerin, Makedon halkının demokratik yollarla seçilmiş temsilcileriyle AB arasındaki diyaloğu engelleme girişimi olduğu bildirilir. Makedonya Kosova sınırını kapatırken, yasadışı sızmaları önlemek için sınırda güvenlik önlemlerini arttırır. Öte yandan, Makedonya'daki Arnavut gerillaların komutanlarından Sokoli, istekleri reddedilirse Üsküp yönetimine karşı faaliyetlerine yeniden başlamak üzere toplam 18 bin militandan oluşan 3 müfrezeyi harekete geçirecekleri tehditinde bulunur. 30 Nisan tarihi Makedon hükümeti tarafından Ulusal Yas Günü ilan edilir, hükümet KFOR'dan tedbirleri arttırmasını ister.
01.05.2001 - Makedon-Kosova sınırında hafta sonu çıkan çatışmada 8 makedon askerinin öldürülmesine öfkelenen Makedonlar, ülkenin üçüncü büyük kenti Bitzola'da, Arnavutlara ait dükkanlara saldırırlar. Saldırganlar önce dükkanlara taş atarlar, sonra da yağmalayarak ateşe verirler. Bir dükkan sahibi saldırganlardan birini karnından vurur, 3 kişi de olaylar sırasında yaralanır. Makedon basınının Savunma Bakanı'nın yakınlarının bakanlığa ait 11 milyon Alman Markı kendi şirketlerinde kullandıklarını ortaya çıkarmasından sonra Paunovski, ''siyasi ve ahlaki sorumluluğundan'' dolayı dün görevinde istifa edeceğini açıklayan bakan, başbakan Lubço Georgievski'ye istifasını sunar, istifa kabul edilir.

02.05.2001 - Makedonya'nın ikinci büyük kenti Manastır'da dün gece Arnavut kökenlilere karşı girişilen saldırılardan sonra durumun gerginleşmesi üzerine. yerel saatle 23.00 ve 05.00 saatleri arasında sokağa çıkma yasağı konulur. Belediye yönetimi de, halka çağrıda bulundu ve ''her tür şiddetten uzak durulmasını'' talep eder. Aynı gün Amerikan Başkanı Bush, Makedonya Devlet Başkanı Boris Traykovski ile bir araya gelir. Ülkesinin Makedonya'yı ayrılıkçı Arnavut hareketiyle mücadelesinde desteklediğini kaydeder. Bu sırada Beyaz Saray tarafından, ''Bush, Traykovski'ye, ABD'nin Makedon güvenlik güçleriyle bilgi alışverişinde bulunacağını ve Kalkandelen'de çok lisanlı bir üniversitenin kurulmasına yardım etmek amacıyla dört yılda 10 milyon dolar vermeye hazır olduklarını söyledi'' açıklaması yapılır.Aynı gece Makedonya'nın kuzeyindeki Kumanova yakınlarında bir köyde Arnavut militanlar tarafından 2 Makedon askeri öldürülür, biri de kaçırılır.

03.05.2001 - Makedonya yetkilileri, gerillalar tarafından bir gece önce iki askerin öldürüldüğü Vaksince kasabasının ''ivedilikle'' boşaltılmasını isterler. İçişleri Bakanlığın Sözcüsü, ahalinin en yakın yerleşim birimleri olan Kumanova ve Lipkova'ya gitmelerini isterken, bu iki kentte Vaksincelilerin barınma ve gıda ihtiyaçlarının karşılanacağı özel merkezler oluşturulduğunu belirtir. Gece Makedon ordusu boşaltılmasını istediği Vaksince kasabasına roketatarlar ve helikopterler ile saldırır. Kasaba üzerinde uçan helikopterler evlerle yakındaki ormanlık alana roket atarlar. Bu operasyon Makedon Savunma Bakanlığı tarafından da doğrulanır.

04.05.2001 - Makedon güvenlik birimleri Vaksince'deki Arnavut militanların hedeflerine yönelik bombardımanına yeniden başlar, hedeflere havan topu saldırısı düzenlenir. Öğle saatlerinde başlayan operasyonlar şiddetlenerek devam eder, Kumanova ile Üsküp arasındaki köylerde Arnavut militanlarına karşı yapılan operasyonlara piyade birlikleri ve helikopterlerin katılır. Makedonya'daki Arnavutların kurduğu Ulusal Kurtuluş Ordusu UÇK'nın siyasi kanat lideri Ali Ahmeti'nin Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Traykovski'yi barış müzakereleri başlatmaya çağırmasına karşın, operasyonların şiddetinin azalmadığı kaydedilir. Operasyonlar sırasında 6 sivil hayatını kaybettiği açıklanmasına rağmen, görgü tanıkları ölü sayısının daha fazla olduğunu belirtirler. Akşam saatlerine doğru Makedonya krizi ile ilgili Dışişleri Bakanlığımız bir açıklama yaparak, Türkiye'nin, Makedonya'da Türk ve Arnavut kökenli Müslüman Makedon vatandaşlarının işyerleri ile dini ve kültürel hizmet veren kuruluş binalarına yönelik saldırılardan derin kaygı duyduğu bildirir. Dışişleri Bakanlığı ''Aşırı unsurların Makedon güvenlik güçlerine yönelik saldırılarının temel amacının, Makedonya'daki halkı tahrik etmek ve bir huzursuzluk ve husumet ortamı yaratmak olduğu dikkate alındığında, birtakım dar görüşlü çevrelerin giriştikleri karşı saldırıların bu tahriklere hizmet edebileceği açıktır. Makedonya halkı, ülke bütünlüğünü tehdit edebilecek bu oyuna gelmemelidir'' şeklinde bir açıklama yapar. Balkanlar'da barış operasyonları düzenlemek için 1998'de kurulan Güneydoğu Avrupa Ülkeleri Çokuluslu Barışgücü'nün (SEEBRIG) görev almaya hazır olduğu bildirir. Karargahı Bulgaristan'ın Filibe kentinde bulunan organizasyon Makedonya'nın başkenti Üsküp'te 1998'de Türkiye, Bulgaristan, İtalya, Romanya, Yunanistan, Makedonya ve Arnavutluk'un katılımıyla kurulmuştu. SEEBRIG'in komutanlığını Tuğgeneral Hilmi Zorlu, Genelkurmay Başkanlığı'nı Bulgar Albay Petar Petrov yürütüyor.Türk Dışişleri Bakanlığı konuya ilişkin bir basın açıklaması yapar.

05.05.2001- Makedon hükümet birlikleri, geçen Perşembe gününden bu yana ana hedefi olan Vakcince köyünü ağır topçu ateşine tutar. Bu sırada Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı, çok ciddi nedenler dışında Bulgar vatandaşlarına Makedonya seyahatlerini ertelemeleri uyarısında bulunmaktadır. Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, Makedonya'daki gerginliğin gittikçe tırmandığını ve bu ülkeye yapılan yolculukların riskli olabileceğini belirterek''Vatandaşların mecbur kalmadıkça bu ülkeye seyahat etmemeleri kendi menfaatlerinedir'' şeklinde bir uyarı yapar. Makedonya yetkilileri, operasyon bölgesindeki köy halkından, yeniden bölgeyi terketmelerini ister, ancak Hükümet Sözcüsü Antonio Milososki, yalnızca Supçanse'de 150 kadın ve çocuğun, gerillalara para ve mücevher vererek köylerinden ayrılabildiklerini söyler. Makedon güçleri Asilerin 3.500 kadar kişiyi insan kalkanı olarak kullandıkları belirtilirken, Ulusal Kurtuluş Ordusu komutanlarından Sokoli, köylülerin kalkan olarak kullanıldıkları suçlamasını reddeder. Makedonya'nın kuzeyinde Arnavut militanlara karşı operasyon sürerken, Cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Arnavutlar'ınkiler de dahil büyük partilerin liderlerini toplar, krize çözüm bulmak için alınacak tedbirlerin tartışıldığını ve 5 maddelik önlemler üzerinde anlaşmaya varılır. Cumhurbaşkanı Traykovski, bu önlemlerin, merkezi olmayan hükümete etnik azınlıkların daha çok temsilcisinin alınması, hukuk devletinin güçlendirilmesi, organize suçlarla mücadele, bazı azınlık dillerinin resmi alanda kullanımı olduğunu söyler ve son önlemin ise ''etnik grupların çıkarlarının dengesinin temsilindense, bir ulus olarak Makedonya sivil kavramının geliştirilmesi'' olduğu sözlerine ekler.

06.05.2001 - Makedonya Başbakanı Lupço Georgievski, basına yaptığı açıklamada, parlamentoya ülkede savaş durumu ilan edilmesi çağrısında bulunacağını belirterek, ''Makedonya topraklarında meydana gelen şey, savaştır. Bize karşı savaşan bu insanlar topraklarımızı almak istiyorlar'' diye konuşur. Resmi açıklama üzerine AB Dönem Başkanı İsveç, Makedonya'da savaş durumu ilan edilmesi ihtimalinin, AB'nin şu an istemediği bir önlem olduğunu açıklar. Makedonya Dışişleri Bakanı Sırcan Kerim İsveç'in Dışişleri Bakanı Anna Lindh'e bir mektup göndererek ülkesinde ''birçok köyün sakinlerini rehin tutan'' militanların faaliyetleri nedeniyle, uluslararası topluluğun Makedonya'ya sorunu çözmede yardımcı olması gerektiğini ve Arnavut militanların şiddetini sona erdirmek için uluslararası topluluğun Makedonya'ya yardımcı olmasının ''önemli'' olduğunu belirtir.

07.05.2001 - Kısa bir ziyaret için bugün Makedonya'nın başkenti Üsküp'e gelen NATO Genel Sekreteri George Robertson, Türkiye'ye yapacağı ziyareti erteleyen Cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Başbakan Lubço Georgevski ve ülkedeki Makedon ve Arnavut siyasi partilerin temsilcileriyle görüşür. Düzenlediği basın toplantısında ''Makedonya'nın bir uçurumun eşiğinde'' olduğunu ifade eden Roberson, Arnavut gerillaları ''Balkanlar'da yeni bir katliam çıkarmak, Makedonya'yı mahvetmek isteyen ve sivilleri insan kalkanı olarak kullanan bir grup katil eşkıya'' olarak değerlendirir. Bu sırada bir açıklama yapan Bulgaristan Başbakanı İvan Kostov, Makedonya'daki son gelişmelerin son derece endişe verici olduğunu belirterek, ''Üsküp, iç savaşın eşiğinde, bu büyük bir göç dalgasını doğurabilir'' şeklinde konuşur. Kosova'ya kaçan Arnavutlar, Makedon saldırılarında çok sayıda kişinin öldüğünü ve yaralandığını, köylerde hala çok sayıda insan olduğunu ve yiyeceklerinin kalmadığını söylerler. UNHCR'nin rakamlarına göre, Makedonya'da geçen hafta şiddetin yeniden başlamasından bu yana 3 bin kişi çatışma bölgelerinden kaçtığı tahmin ediliyor. Kosova'daki Arnavut mültecilerin sayısı 12 bine ulaşır.

08.05.2001 - Makedonya'da, tüm siyasi tarafların katılacağı, bir ulusal birlik hükümeti kurulması konusunda önemli ölçüde anlaşma sağlandığı bildirilir. Makedon Hükümet Sözcüsü Antonio Miloşoski, iktidardaki koalisyon hükümetine İmer İmeri liderliğindeki Arnavutların Demokratik Refah Partisi ile Branko Crvenkovski liderliğindeki Makedonların Sosyal Demokrat Partisi'nin katılacağını ve erken genel seçimlerin en geç 2002 Ocak ayı sonuna kadar yapılacağını bildirir.

11.05.2001 - Dışişleri Bakanı İsmail Cem temaslarda bulunmak üzere Makedonya'nın başkenti Üsküp'e gider. Makedonya'daki temasları çerçevesinde Makedonya Dışişleri Bakanı Sırcan Kerim ile biraraya gelen Cem, Makedonya'nın Türkiye için çok önemli olduğunu belirterek, Makedonya'nın bazı ciddi sorunlarla karşılaştığı bugünlerde Türkiye'nin yapabileceği bir katkının, her durum ve saatte tartışılmasının çok doğal olduğunu, bölge sınırlarının güvence altına alınması konusunda görüşünün sorulması üzerine, uluslararası sınırların değişmezliğinin Türk dış politikasının temel ilkelerinden biri olduğunu söyler. Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Traykovski ve Başbakan Lubço Georgievski tarafından da ayrı ayrı kabul edilen Cem'in gezisi, bu temaslardan sonra yurda döner.

12.05.2001 - Makedonya ordusu, iki gün aradan sonra bugün yeniden Arnavut militanları bombardıman etmeye başlar, ordu sözcüsü Blagoja Markovski, düzenlediği basın toplantısında, ülkenin kuzeydoğusunda Arnavut militanların elindeki Supçanse ve Vaksinçe köyleri yakınındaki hedeflere yapılan operasyon sonucu, yaklaşık 30 Arnavut militanın öldürüldüğünü söyler.

13.05.2001 - Makedonya'da ulusal birlik hükümetini kurma çalışmaları devam ederken, önceki gün hükümette yer alayacağını açıklayan muhalefet partisi Arnavut Demokratik Refah Partisi'nin genel sekreteri Muhammed Halili, Ulusal Kurtuluş Ordusu ile müzakere yapılmadan ülkedeki krizin aşılamayacağını söyler. Makedonya Parlamentosu üyeleri, yapılan oylamada yeni ulusal birlik hükümetine 1'e karşı 102 oyla onay verir, buna göre Ulusal birlik hükümeti, 14 bakan ve 4 başbakan yardımcısından oluşuyor. Şu anda Ulusal birlik hükümetinde, Başbakan Lupço Georgievski liderliğindeki Slavların çoğunlukta olduğu VMRO-DPMNE ile Arnavut Demokratik Partisi ve Arnavut Demokratik Refah Partisi'nin yanı sıra muhalefetteki Slav partisi Makedonya Sosyal Demokratik İttifakı ile 2 küçük Slav partisi bulunuyor.

14.05.2001 - Makedonya Parlamentosu Slav ve Arnavut partilerden oluşan ulusal birlik hükümetini onaylar. Ulusal birlik hükümetinde, Başbakan Lupço Georgievski liderliğindeki Slavların çoğunlukta olduğu VMRO-DPMNE ile Arnavut Demokratik Partisi ve Arnavut Demokratik Refah Partisi'nin yanı sıra muhalefetteki Slav partisi Makedonya Sosyal Demokratik İttifakı ile 2 küçük Slav partisi görev alır.

17.05.2001 - Resmi bir ziyaret için Arnavutluk'a gelen NATO Genel Sekreteri George Robertson, Arnavutluk Başbakanı İlir Meta ile yaptığı ortak açıklamada Makedonya'da silahlı eylemlerini sürdüren Arnavut militanlara, ''eylemlerine son verme ve sivilleri çatışmalar dışında bırakmaya'' çağırır. Makedonya'daki Arnavut ''aşırıları'' Yugoslavya'nın eski devlet başkanı Slobodan Miloşeviç ve Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin ile kıyaslayan George Robertson, ''Aşırılık yanlıları, silah ve üniformalarını bırakıp, siyasi sürece katılmalılar'' şeklinde konuşur.

21.05.2001 - Makedonya'da güvenlik güçleri Arnavut militanların elindeki Vaksinçe, Supçanse ve yaklaşık 3 haftadır Arnavut militanların denetiminde olan çevredeki diğer köylerde bulunan hedeflere yönelik tank ve helikopterler desteğinde topçu ve roket saldırısı düzenler..

23.05.2001 - Makedonya'da koalisyon ortağı olan Arnavut partilerin liderleriyle, Ulusal Kurtuluş Ordusu (UÇK) lideri arasında Priştine'de gizli bir toplantı yapılır. Toplantıda, bir işbirliği ve ortak eylem belgesi imzalanır, bu olaydan Makedonya Devlet Başkanı Boris Traykovski ile Başbakan Ljubco Georgievski'nin haberi olmadığı bildirilir.

24.05.2001 - Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) özel temsilcisi Robert Frowick'in, Makedonya'da Arnavut militanlarla anlaşma sağlanması yolunda hazırladığı plan yeni bir kriz yaratır. Bunun üzerine Frowick ülkeyi terkeder. AB ise, sert bir açıklamayla, Arnavut liderleri, militanlarla yapıldığı bildirilen anlaşmayı açık ifadelerle tanımamaya çağırır.

25.05.2001 - Ordu sözcüsü Albay Blagoja Markovski, Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun elindeki Vaksince köyüne düzenlenen operasyonların devam ettiğini ve ''bölgeyi temizlemeyi sürdüren Makedon güçlerinin direnişle karşılaştığını'' söyler ve ekler ''yavaş yavaş, ev ev ilerliyoruz"

26.05.2001 - Arnavut militanların ''kalesi'' olarak gösterilen Slupcane köyü ve civarı, Makedon tankları tarafından ateş altına alınır. Sivillerin, bombardıman yüzünden Slupcane'yi terkederek batıdaki Lipkova'ya sığınır. Aynı gün Sırbistan'ın güneyinde 5 kilometre genişliğindeki tampon bölgeye yakın alanlarda faaliyet gösteren Arnavut militanların komutanı Şevket Musliu ve bazı silah arkadaşları, Kosova Barış Gücü karargahına gelerek teslim olur. Arnavut gerillalar, savaşı bırakacaklarına söz verdiklerinden, kısa gözaltından sonra Musliu ile birlikte serbest bırakılırlar.

27.05.2001 - Makedonya'nın kuzeyinde Makedon Ordusu ile Arnavut gerillalarının açtışma alanında bulunan siviller köylerini boşaltıp, göçe devam ederler. Savunma Bakanı Vlado Bukovski, bölgedeki sivillerin tahliyesi için uygun koşulları hazırlamaya çalıştıklarını belirtir.

01.06.2001 - Makedonya'da anayasada Arnavutlar'ın lehinde değişiklikler yapılacağının açıklanmasına rağmen, Makedon ordusunun Arnavut militanlara yönelik operasyonlarının devam eder, çatışmaların ülkenin ikinci büyük kenti Kalkandelen (Tetovo) etrafındaki dağlık bölgelere sıçrar.

03.06.2001 - Çatışmalar yeniden alevlenir. Arnavut gerillalarla savaşan Makedon ordusunun helikopterleri isyancıların mevzilerini bombalarken, karada da çatışmalar tüm hızıyla devam eder. İçişleri Bakanı Lyuben Boskovski de durumun çok güç olduğunu duyurur. Devlet Başkanı Boris Traykovski, koalisyon hükümetindeki liderleri bu akşam görüşmeye çağırır.

04.06.2001 - Makedonya Başbakanı Lubço Georgievski, ülkedeki siyasi tıkanıklığı ve etnik Arnavutların sürdürdüğü ayaklanmayı sona erdirmek için erken seçim önerisinde bulunur. Georgievski, yeni kurulan ve içinde etnik Arnavut ve Slav çoğunluğu temsil eden partilerin de bulunduğu geniş tabanlı koalisyon hükümetinin zar zor işlediğini belirterek, "kısır tartışmaların hakim olduğu şu anki siyasi çıkmazın aşılması için en erken Eylül ayında erken seçime gidilmesinin en iyisi olacağı" görüşünü dile getirir. Makedonya'da, yardım görevlilerinin savaşın ortasında mahsur kalan sivillere ulaşması için ordu ve militanlar bugün çatışmalara kısa bir süre ara verir. Uluslararası Kızılhaç Komitesi ordu ve militanların kendisine tanıdığı 4 saatlik süreyi kullanmak üzere bölgeye girer. Makedonya İçiişleri Bakanlığı ve Lipkovo Belediye Başkanı bölgede 13 ila 15 bin kişinin sıkışmış bulunduğunu açıklar. Öte yandan, Yugoslavya Savunma Bakanı Slobodan Krapoviç, Makedonya Savunma Bakanı Vlado Buckovski ile bugün başkent Üsküp'te askeri işbirliği anlaşması imzalar. Krapoviç, Makedon ordusuna istihbaratın yanı sıra silah vermeye hazır olduklarını söyler.

05.06.2001 - Makedonya, ABD ve müttefiklerinden, Batı'daki Arnavut göçmenlerin isyancılara para ve silah göndermelerini durdurmada yardım ister. NATO barış gücünden 400 askerin, uluslararası toplumun Arnavut gerillaları desteklemediğini göstermek için, isyancıların malzeme yollarını izlemek amacıyla Arnavutluk ve Makedonya sınırındaki güneybatı Kosova'ya gönderir.

06.06.2001 - Makedonya Başbakanı Lupço Georgievski, dün 5 askerin öldürülmesinin ardından savaş hali ilan edilmesi çağrısında bulunur. Georgievski'nin sözcüsü Antonio Milosovski, "barışı elde etmek için güçlü bir askeri yanıtın tek yol olduğunu" ve savaş hali ilan edilmesinin, ordunun tüm erkekleri seferber etmesini sağlayacağını belirtir. AB Ortak Savunma ve Dış Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana, Makedonya'da dün yeniden tırmanan ve 5 kişinin ölümüyle sonuçlanan şiddet eylemini kınarken, hükümete, "savaş hali ilan etmemesi" çağrısında bulunur.

08.06.2001 - Georgievski, ülkedeki siyasi partilerin çoğunun savaş hali ilan edilmesini istemediğini ve bu konuda ısrarcı olmayacağını söyler. Georgievski, buna rağmen Arnavut teröristlere karşı etkili bir şekilde mücadele edilmesi fikrinden vazgeçmediğini belirtir.

10.06.2001 - Makedonya'da güvenlik güçlerinin ayrılıkçı Arnavut militanlara yönelik operasyonları sürerken, başkent Üsküp yakınlarındaki Aracinovo kasabasını ele geçiren militanlar, kendilerine karşı direnişi kırdıklarını ve uluslararası havaalanı ve petrol rafinerisi gibi önemli yerleri kontrol altına aldıklarını açıklar. Makedonya'da 4 aydır süren çatışmalar ilk defa Üsküp'e bu kadar yakınlaşır. ABD Dışişleri Bakanlığı, Makedon ordusu ile Arnavut militanlar arasında çatışmaların yoğunlaşması üzerine, Makedonya'ya gidecek vatandaşlarından, gerekmediği sürece bu ülkeye seyahat etmemelerini isteyen bir duyuru yayınlar.

11.06.2001 - Üsküp'e sadece 10 kilometre uzaklaktaki küçük bir kasabayı da ele geçiren militanların komutanlarından biri dün, hükümete ültimatom olarak adlandırdığı tehdidinde, ordunun bu sabaha kadar köylere yönelik bombardımanı durdurmaması halinde ellerindeki havan toplarıyla başkentteki havaalanı ve bakanlıklar gibi stratejik hedefleri ateşe vereceklerini söyler. Başkent Üsküp'e çok yaklaşan Arnavut militanların, ellerindeki köylere yönelik bombardımanın durmaması halinde başkente saldıracakları tehdidinde bulunmasının ardından ordu, sabah yerel saatle 06:15'de (TSİ 07:15) Supçanse ve Mateyce köylerine bombardıman düzenler. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nden yapılan açıklamada, hafta sonunda 12 bin 700, bugün öğleden sonra itibariyle de 4 bin 200 kişinin sınırı geçtiği belirtilir. Tüm ülkede gerginlik sürerken, marketlerde un, çiçek yağı ile temel besin maddeleri zorlukla temin edilmeye başlanır.

12.06.2001 - Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Papandreu, Makedonya'daki krizin çözülememesi halinde "uluslararası toplumun askeri müdahalede bulunmak zorunda kalabileceğini" açıklar.

13.06.2001 - Dışişleri Bakanı İsmail Cem, bölgedeki terör eylemlerine değinerek, bu terörün sadece aşırı uçtaki Arnavutlardan kaynaklanmadığına, "iki yönlü" olduğuna, Arnavut, Türk ve genelde Müslümanlara yönelik saldırılar da görüldüğüne dikkat çeker. Türkiye öncülüğünde oluşturulmuş Güneydoğu Avrupa Barış Gücü'nün, bölgede bir işlevi olması olasılığı üzerinde de çalışıldığını belirten Cem, Makedonya'da durumun çok vahim olduğunu, Üsküp'ün iç barışa sahip çıkması gerektiğini, ev ve dükkan yakmakla, saldırılarla çözüme ulaşılamayacağını söyler. Arben Caferi'nin lideri olduğu Demokratik Arnavut Partisi üyesi Nasır Hami, Arnavutların çoğunlukta olduğu Struga kentinde iki kişinin silahlı saldırısına uğrar, saldırganlar otomatik silahlar ile Hami'yi öldürdükten sonra kaçarlar.

14.06.2001 - Arnavut gerillalar Kalkandelen'de bir askeri kışlayı hedef alarak saldırırlar, Makedon askerleri bunun üzerine saldırıya havan topu ile karşılık verir. Makedonya'daki Arnavut militanlar, 4 aydır süren şiddeti sona erdirmek amacıyla barış planı sunarlar. Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) siyasi temsilcisi Ali Ahmeti tarafından imzalanan planda, militanlar taleplerini ilk kez ayrıntılarıyla belirtir. Sürekli barış için NATO güçlerinin müdahalesini isteyen militanların talepleri arasında, derhal ateşkes ilan edilmesi, Makedonya nüfusunun yüzde 30'unu oluşturan Arnavutların haklarının iyileştirilmesi için anayasal reforma gidilmesi, genel af ve silahsızlanma konusunda anlaşma yapılması bulunmaktadır. Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin yapılacağı İsveç'in Göteborg kentinde, Arnavut militanlar, NATO'dan, Makedonya'ya barış gücü göndermesini isterler. Bulgaristan Başbakanı İvan Kostov, Makedonya'daki gelişmelerin gerçekten endişe verici boyutta olduğunu belirterek, "Hiçbir risk olmadığını söylemek isterdim, ancak bu yalan olur. En azından mülteci akını riski giderek artıyor" diye uyarıda bulunur. Bulgaristan Savunma Bakanlığı mülteci akını ve Arnavut militanların Bulgaristan'a sızmaları riski üzerine Makedonya sınırındaki güvenliklik tedbirlerini artırır. Savunma Bakanı Boyko Noev, asker ve polislerden oluşan "Anti-Terör Timleri"nin Makedonya sınırına yakın bir bölgede tatbikata başladığını açıklar. NATO Genel Sekreteri George Robertson başkent Üsküp'te siyasi parti liderleriyle görüşmeler yapar. Bu görüşmelerin sonunda Makedonya hükümetinin, halen devam eden siyasi diyalog süresince, askeri operasyonları durdurma kararını uzatmayı kabul ettiğini açıklar.

15.06.2001 - BM Mülteciler Yüksek Komiserliği sözcüsü Kris Janowski Makedonya'da bir haftada 28 binden fazla kişi ülkeden ayrıldığını, mültecilerden 25 bininin BM yönetimindeki Kosova'daki bölgelere, 3 bin 500'ünün de Sırbistan'ın güneyine yerleştiğini belirtir.

18.06.2001 - ABD Başkanı George Bush, ABD yönetiminin Makedonya'daki etnik çatışmayı önlemek için Rusya ile birlikte çalışabileceğini ve Washington ve Moskova yönetiminin işbirliğinin Makedonya'ya yardımcı olacağından emin olduğunu söyler.

8 Soru & 8 Cevap

1. Koalisyon Barış getirecek mi?
Eğer iki temel etnik Arnavut organizasyonu içeren geniş tabanlı yönetim oluşturulursa - Arnavutların Demokratik Partisi, 1998 seçimlerinden beri koalisyon ortağı, ve Demokratik Refah Partisi - makedonya'nın Arnavut topluluklarının gerillara desteğini zayıflatacaktır. Son seçimlerde bu iki parti tüm oyların %90'ından fazlasını aldı. Büyük koalisyon Arnavut topluluğuna daha kapsamlı haklar vermediği sürece, Arnavut kökenli politikacıların güvenilirliğini kaybedecekleri düşünülüyor.
Etnik Arnavutlar anayasal statülerinin geliştirilmesi, resmi düzeyed dillerinin kullanımını yaygınlaştırılması, daha iyi eğitim imkanlarının sağlanması gibi temel imtiyazları güvence altına alsalar bile, bu durum radikal militanları tatmin etmeyecek.
Sertlik yanlıları muhtemelen Makedonya'nın Arnavut yerleşim bölgelerini Kosova ve hatta Güney Sırbistan ile birleştirmek için mücadele edecek, ya da en sonunda Makedonya içerisinde otonom bir bölge elde etmek isteyeceklerdir. Görünen o ki, orta vadede silahlı çatışma ortamı sona erdirilebilir. Daha ılımlı bir hedef ise çelişkileri düşük yoğunluklu bir çatışma düzeyinde sınırlayarak, kültürler arası ilişkilerin zamanla gelişeceği umuduyla, şiddetin çözüm seçenekleri arasında yer alamayacak ortamı oluşturmak.

2. Karşılaşılacak Güçlükler Nelerdir?
Anahtar soru, 2002 Ocak ayında yapılacak genel seçimlere kadar Makedon ve Arnavut milliyetçilerini ve sağ ile solu biraraya getiren koalisyonun dokuz ay daha devam edip etmeyeceği ile ilgili. Arnavutların kollektif haklarının genişletilmesi konusunda bir uzlaşma için etnik bölünmüşlüğün iki tarafı da isteksiz olabilir. Mutabakat Makedonyalılar tarafından çok ödün verildiği, Arnavutlar tarafından da yetersiz olduğu tezleri ile değerlendirilirse, bu durum imza sahiplerinin arkalarındaki seçmen desteğini kaybetmelerine, erken seçime neden olacak koalisyonun çöküşünü tetikleyebilir. Taraflar mutabakatı imzalamamaya karar verebilir. Erken seçimler keskin polemiklerin yeniden başlamasına ve etnik gruplar arası tansiyonun yükselmesine neden olacaktır.

3. İsyancılar Kimdir?
Makedonya'nın Kuzeybatısı'nda çarpışan isyancılar kendilerini Ulusal Kurtuluş Ordusu (UÇK - NLA/National Liberation Army) olarak adlandırmaktadır. Ortaya çıkışı bir yıl öncesine dayanmasına rağmen kimi yüksek tahminlere göre 200 kadar savaşçılarının olduğu düşünülmektedir. İsyancılar çoğunluğu Makedonya doğumlu Arnavutlar olduğunu söylüyorlar. İçlerinden çoğu Kosova'da, Kosova Kurtuluş Ordusu'nda (KLA) çarpışmış, ve Kosova bu gruplar tarafından güvenli bölge ve ana üs olarak kullanılmış. Örgüt 1990 yılından beri Makedonya'da faaliyet gösteren Arnavut militanlardan oluşan küçük hücre örgütlenmelerinin mirasçısı sayılıyor. Bir diğer militan grubu ise UCPMB. Presevo, Medvedja, Bujanovac Kurtuluş Ordusu. Yaklaşık olarak 1000-2000 kadar militanları var. UCPMB ve UÇK ordularının ikisinde de Kalashnikov otomatik tüfekler ve roketatarlar bulunuyor. NATO'nun bölgede konuşlanan K-FOR askerlerinin sayısı 6000, bunun yanısıra Apache helikopterleri, termal gözlem cihazları, M1 tankları ve uzaktan pilotajlı Predator gözetim uçakları gibi gelişmiş ekipmana da sahip.

4. Makedonya'da çatışmalar nasıl başladı?
Olaylar şubat ayında, Makedonya'nın kosova sınırında yer alan etnik Arnavutlar'ın yaşadığı Tanusevci kasabasında başladı. Daha önce bu tür olaylar çeşitli defalar Arnavut kaçakçıları yakalamak isteyen Makedonya polisinin girişimleri nedeniyle yaşanmıştı. Fakat Makedon güvenlik güçlerinin 26 Şubat günü Tanusevci kasabasının kontrolünü ele alma girişimi silahların karşılıklı ateşlendiği çatışmaları tırmandırdı. O günden sonra çatışmalar başta makedonya'daki önemli Arnavut kasabalarından Tetovo dağları etekleri olmak üzere tüm ülke geneline yayıldı. Çatışmalar Mayıs ayında Kuzey'deki Kumanovo bölgesine sıçradı.

5. İsyancılar Ne İstiyor?
Makedonya ve Güney sırbistan'da yaşayan arnavutların talepleri arasında çok fazla benzerlik bulunuyor. Her ikisi de etnik Arnavutları ağır silahlı yerel güvenlik güçlerinden korumayı amaçlıyor. Bunun yanında isyancıların, Güney Sırbistan ve büyük olasılıkla kuzey ve batı Makedonya'nın da içinde bulunduğu etnik Arnavutların yoğunluklu olarak yaşadığı bölgelerin Kosova tarafından ilhak edilmesine kadar uzanan geniş talepleri de bulunuyor. Birçok Makedonyalı, makedonya'da yaşayan isyancıların böyle bir arayışlarının olduğuna inanıyor. Bölgedeki etnik Arnavutlar, şu anda Birleşmiş Milletler gözetimi altında olan Kosova'nın bir gün Yugoslavya'dan bağımsız olacağını umut ediyor. Sonuç olarak isyancı militanların Yugoslavya Federasyonu'nun çöküşünden bu yana kendi yollarına devam eden farklı sınırlarda mevcudiyetini sürdüren etnik Arnavutların, yaşadıkları toprakları bir araya getirerek kendilerinin egemen olacakları güçlü bir Kosova yaratmaya çalıştıkları artık bir sır değil.

6. Ne kadar organizeler?
Presevo, Medvedja, Bujanovac Kurtuluş Ordusu (UCPMB) geçmiş 18 ay içerisinde iyi bir şekilde organize oldu. Daha güncel bir örgütlenme olan UÇK'nın makedonya'nın üç farklı bölgesinde etkinlik gösterdiğini ve daha büyük bir avaş gücüne sahip olduğunu görüyoruz. Makedonya'nın 500.000'i aşkın Arnavut nüfusunun 70.000 kadarı Sırbistan'ın Presevo Vadisi'nde yaşıyor. Her iki organizasyon için etnik Arnavutların desteklerinin derecesi kestirilemiyor. Etnik toplulukların dayanışması ala güçlü bir motivasyon gücü olarak kabul ediliyor, fakat birçok Makedonyalı da şiddetin etkileri konusunda kaygılı.

7. Kosova Bölgesinden destek var mı?
Her iki örgüt de şu anda dağıtılmış olan Kosova Kurtuluş Ordusu'ndan büyük destek alıyor. Zaten Makedonya'daki arnavut örgütleri kuruluş aşamasında Kosova Kurtuluş Ordusu'nu kendilerine model almışlardı. Zaten militanların önemli bölmü daha önceden Kosova'da çarpışmışlardı. Bu militanlar Kosova sınırından geçirilen önemli malzemelerin de ulaştırılmasında önemli rol oynuyor.

8. Bölgedeki istikrara yönelik ne gibi bir tehdit oluşturuyorlar?
Makedonyadaki çarpışmaların tırmanışı, makedon güvenlik güçlerinin şiddetli müdehaleleri ile birleşirse Makedonya'nın etnik Arnavut nüfus, üç yıl önce Kosova'da gelişen Sırp karşıtı hareket gibi radikalleşecek ve tansiyon yükselecek.
Makedon halkı etnik Arnavut azınlığın birkaç kuşak sonra demografik (nüfus) üstünlüğü ele geçireceklerinden endişeli.
Bunun yanı sıra Presevo Vadisi ve Kuzey Makedonya'da etkinlik gösteren silahlı gruplar, Türkiye ve Avrupa'nın önemli merkezlerinin ticaret rotasını kontrol ediyor olmaları başka bir tehdit olarak değerlendiriliyor.

Temel Sorunlar

Makedonya toplumu zengin etnik ve kültürel ayrılıklar ile karakterize edilmektedir. Son kriz bu ayrılıkların aynı zamanda tansiyon ve potansiyel bir çatışma nedeni de olabileceğini gösterdi

Ekonomik Bölünme

Eski Yugoslavya'nın çöküşü ile birlikte, Makedonya'da yaşayan Arnavut azınlık düzenli olarak devlet yönetimi ile ilgili işlerinden çekildiler. Gerçekte, devlet kurumlarında görevli etnik Arnavutlar çoğunlukla görevlerinden el çektirildiler ya da idari görevlere gelmeleri engellendi. Bu yüksek işsizliğe yol açtı, ülkedeki işsizlik ortalaması %30'lar seviyesindeyken, Arnavutlar arasında işsizlik %60'ları bulmaktaydı. Ana istihdam kaynağı devlet olduğu için sonuç etkileyici oldu. Bu durumun olumlu bir takım etkileri de oldu. Birçok Makedonyalı Arnavut çalışmak üzere yurt dışına çıktı ve ülkeye yurt dışından para akışı başladı. Bir çok arnavut özel işletmelerini kurdular. Bu işletmeler şu anda Makedonya'nın en hareketli özel sektörünü temsil ediyor.

Farklı dil, din ve kimlik

Arnavutlar etnik olarak Makedonya Slavları'ndan oldukça farklıdırlar. Arnavutların antik çağlarda Balkan Yarımadasına göç eden Indo-Avrupa kabilelerinden geldiklerine inanılmaktadır. Diğer taraftan Makedonyalılar geniş kitleler halinde Slav kabilelerinin Balkanlar'a göçleri sonucu 6. yüzyılda bölgeye gelmişlerdir.

Makedon Slavları ile etnik Arnavutlar din açısından da ayrışmaktadırlar. Makedonya'da yaşayan etnikArnavutların büyük çoğunluğu müslümandır. Makedonyalı slavlar ise ortodoks hristiyandır. Kimi tarihçilerin idialarına göre 15. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan Osmanlı hakimiyeti boyunca müslüman Arnavutlar, hristiyanlara göre daha ayrıcalıklı idiler. Bu tarihi geçmişin mirası bu gün bile hissedilmektedir.
Makedonca'nın, Eski Slavcaya en yakın dil olduğu kabul edilmektedir. Arnavut lisanı tamamen farklı olmakla birlikte Indo-Avrupa dil ağacında farklı bir dal olarak ayrılmaktadır. Makedonyalı Arnavutlar kendi dillerinde eğitim ve öğrenim görmeleri gerektiğini, Makedonca eğitimin kendilerini dezavantajlı bir konuma ittiğini savunmaktadırlar.

Denklik Statüsü Talepleri

Makedonya'daki Arnavut siyasi partileri ve Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) etnik Arnavut gerillaları Makedon çoğunluğa göre politik düzlemde anayasal denklik talep ediyorlar.

Etnik Arnavutlar devletin belirttiği %23'lük orandan daha fazlasını temsil ettiklerini söylüyorlar. Etnik Arnavutlar'ın başkentteki öğretmen eğitim fakültesi haricinde kendi ana dillerinde yüksek öğrenim görme şansları yok. Arnavutlar politik temsil ve devletin idari mekanizmalarında karşılaştıkları ayrımın tek nedeninin Makedon slavların çoğunluğu oluşturması olmadığını, bunun yanısıra iktisadi ve idari bilimler eğitimlerinin Arnavutça yerine slavca olmasıın da rol oynadığını savunuyorlar.

 

 

Reform ve uzlaşma

Makedonya hükümeti etnik Arnavutlar tarafından yöneltilen bazı taleplere yanıt verdi. Mesela polis teşkilatındaki Arnavut sayısının arttırılması gibi. Şu anda güvenlik kuvvetlerindeki Arnavut kökenlilerin oranı %10 civarında, kimi gözlemciler bu sayının %5'lere daha yakın olduğunu iddia ediyorlar.

Hükümet etnik Arnavutların kendi üniversitelerini kurmalarına izin veriyor fakat, bunun devlete ait değil özel bir üniversite olması gerektiğini söylüyor.

Bu konular Arnavutlar için uzlaşma ile ulaşılan küçük ilerleme adımları olarak değerlendiriliyor. Arnavutça yayın yapan medya geniş serbestliğe sahip. Etnik Arnavutlar, Arnavutlar için yayın yapan bir çok gazete ve televizyon istasyonlarına sahipler. Ulusal Halk televizyonu genel olarak etnik çizgiler taşıyan yayınını sansürlemeden sürdürüyor.

Şiddet ilk olarak bu yılın başlarında Kuzey Sırbistan ile olan sınır çizgisinde bulunan izole tampon bölgede patlak verdi. Tampon bölge, Bosna savaşını sona erdiren 1995 Dayton anlaşması uyarınca Yugoslav askerlerine sınırlandırılmıştı. Yugoslav askerlerinin bölgeye geri dönüşü, Yugoslavya'nın Başkan Vojislav Kostunica liderliğindeki demokratik hareketine duyulan güvenin tazelenmesinin işareti olarak değerlendirildi. Aynı zamanda bu olay Kosova yaşayan ve Yugoslav güçlerinin bölgeye girişini eski zorbaların suç mahaline dönüşü olarak değerlendiren etnik Arnavut topluluklarının endişelerini de arttırmış oldu.

Makedonya'da çatışmalar ülkenin ikinci büyük şehri Tetovo etrafında kümelenen kasabaları da içine çekerek Abtıya doğru yayıldı. Şu ana kadar işaretlenmemiş bir seçenek olarak, şiddetin başka türlü çatışmalara katılmayacak olan Arnavutları da radikalize ederek içine çekeceği korkusu yerleşti. 1998'den 1999'a kadar Kosova savaşı sırasında 350.000 etnik Arnavut mülteci Makedonya'ya aktı. Şu ana kadar hemen hemen tamamı evlerine geri dönmiş durumda. Bosna, Hırvatistan ve Kosova'nın aksine, 1992 yılında Makedonya ufalanmış Yugoslavya Federasyonu'ndan bağımsızlığını ilan etti ve bir sıyrık bile almadan yoluna devam etmeyi başardı. Bir yıl sonra tarihsel süreçte Türklerin, Romalıların, Bizanslıların, Bulgarların ve Sırpların yürüdüğü topraklar Avrupa Birliği tarafından Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti adı ile tanındı. Eski Yugoslavya'nın itirazlarına rağmen makedonya ismi, kuzeyinde aynı ismi taşıyan bir şehri olan Yunanistan'a ayrıcalık sağlayarak tanındı. Son dövüşe kadar, Makedonya dikkate değer bir şekilde bölge dışında heryere yayılan etnik yangına esneklik gösterebileceğini ispatladı.

Etnik Arnavut siyasi liderler mücadelelerini Makedonya'da kendi hakkını tayin ve politik haklar için verdiklerini savundular. Bağımsızlık taraftarlığı yerine makedonyalı slav meslektaşları ile gündem ile ilgili yapılacak işlere yoğunlaştılar. Şu anda tehdit altında bulunan "barış içerisinde birlikte yaşama" seçeneği uluslar arası arenada memnuniyet ile karşılandı. Uluslarası Kriz Grubu, Ağustos 2000 tarihli raporunda "Bölgenin geri kalanı ile karşılaştırıldığında, Makedonya her zaman çok kültürlü bir başarı öyküsü olmuştur" tanımlaması ile bu politikayı destekledi.

Çarpışan Etnik Algılar

Ülke şu ana kadar nispeten yüksek bir istikrar derecesini sağlamayı başardı. Ülkenin entegrasyonunun bozulması ve komşuları ile ayrılıklar hakkındaki karanlık seneryolar gerçekleşmedi." denilen raporda, ülkenin en büyük iki etnik grubunun birbirlerini algılayışlarında endişe uyandırıcı çelişkiler bulunduğu da belirtilmekteydi.

"Etnik Arnavutlara güncel ilişkilerin ne durumda olduğunu sorarsanız, hiç bu kadar iyi olmamıştı yanıtını alırsınız. Aynı soruyu etnik makedonlara sorun, ilişkilerin hiç bu kadar kötü olmadığı yanıtını vereceklerdir."

Makedonya sınırındaki ayaklanma 26 Şubat'ta hız kazandı. Tanusevci kasabasında yaşanan üç saatlik silahlı çatışma etnik Arnavut mültecilerin Makedonya'nın kuzey sınırından, Yugoslavya'ya, Kosova içlerine kaçış sürecinin fitilini ateşledi. Çatışmaların Tetovo'ya genişlemesi ile birlikte, Makedonyalı Slavlar da bölgede yoğunlaşan kavgadan kaçan mülteciler sürüsüne katıldılar.

Etnik arnavutların isyanının sınırın diğer tarafına, Kosova'ya yayılma ihtimalini araştırmak üzere görevlendirilen Amerikan barış gücü askerlerinden oluşan 3 ekip Şubat sonlarına doğru Debelde kasabası civarına yollandı. Yugoslavya içerisinde Kosova'nın Sırplar ile olan sınırında ayaklanma Presovo Vadisi'nde sınırlandırıldı. NATO Makedonya sınırındaki devriyelerini takviye etti ve duruma yerinde müdehale edebilmesi için Makedon hükümetine danışmanlar gönderdi.

Mart ayı başlarında Trajkovski sorun çıkarma potansiyeli taşıyan grupların sınır eylemlerini engellemek amaçlı perdeleme görevi yapacak hava ve yer devriyelerinin bölgeye konuşlandırılacağı konusunda NATO'dan güvence aldıklarını açıkladı. Fakat Makedonyalılar hızla tırmanan gerilimin önüne geçilmesi için Batı'nın yapabileceği daha fazla şey olduğunu savundular. Aynı günlerde Makedonya Dışişleri Bakanı Kerim, etnik Arnavutların Kosova sınırından içeri sızmalarını engellemek için Batı'nın daha fazla aktif olması gerektiği yolundaki düşüncelerini açıkladı.

Balkanlarda Arnavut Sorunun Üç Temel Ayağı

Arnavut meselesinin üç temel ayağı var: Birincisi bağımsız Arnavutluk devleti, ikincisi Kosova ve üçüncüsü ise Makedonya'da yaşayan ve bu ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Arnavut topluluğudur.

Karadağ'da da bir Arnavut azınlığı yaşiyor ve bu topluluk bölgede Arnavutlarla ilgili gelişmelerden önemli ölçüde etkileniyor; ancak, bölgedeki gelişmeleri kendisi fazlaca etkileyemiyor.

Kısacası, bu topluluk hem siyasi etkinlik hem de nüfus itibariyle Balkanlar'daki Arnavut meselesine bir dördüncü ayak oluşturacak konumda değil. En azından şimdilik. Arnavut sorununun şu andaki en önemli ayağı durumundaki bağımsız Arnavutluk devletinin nüfusu 3.400.000 civarında. Sırp zulmü altındaki Kosova'da Arnavut nüfusuna ait son rakamlar elde edilememekle birlikte, bunun yaklaşik iki milyon civarında olduğu tahmin ediliyor. Zira 1990'ların başlarında bölgenin nüfusu iki milyonu geçmiş durumdaydı ve bunun yüzde doksanından fazlası Arnavutlardan oluşmaktaydı.

Makedonya'daki Arnavutlar

Kosovalı Arnavut aileler arasında çocuk sayısının ortalama altı ila sekiz arasında olduğu düşünülecek olursa bu topluluğun nüfusunun iki milyonu geçmiş olması bile muhtemeldir. Makedonya Arnavutlarının toplam nüfusunun ne olduğuna dair de elimizde kesin bilgiler yok; ancak, Makedonya'nin bağımsız olmasından bu yana gerek Makedon yetkililerin gerekse Arnavut toplumu ileri gelenlerinin bu konuda ileri sürdükleri rakamlar konuya ışık tutacak mahiyette görünüyor.

Buna göre Makedon yetkililer Arnavutların, tamamı iki milyon olan Makedonya nüfusunun yüzde 21.5'ini oluşturduğunu söylüyorlar. Arnavutlar ise bu rakamın yüzde kırkların üzerinde hatta yüzde elliye yakin olması gerektiğini ileri sürüyorlar. Bu Arnavut tezlerine göre, Makedonya'daki Sırplar, Türkler vb. gibi diğer pek çok azınlık da dikkate alınacak olursa, bu ülkede Makedon olmayanlar Makedonlar'dan daha fazla bir yekun oluşturuyor.

Nüfus oranlarına dair ileri sürülen bu tezlerin abartılı olduğu düşünülse bile, bu ülkede Makedon olanlar ile olmayanlar arasındaki nüfus oranının birbirine çok yakın olduğu açık.

Nitekim Arnavutların nüfusunun ne olduğu konusunda araştırma yapan pek çok uzman, bu topluluğun Makedonya nüfusunun üçte biri civarında olduğunu ortaya koyuyor. Bu da yaklaşık 700.000 kişilik bir nüfus eder. Ayrıca Makedonların nüfus artış hızı onlarca senedir geriye sayarken, Arnavut nüfusunun çok yüksek bir oranda artmakta olduğu gerçeğinin altını çizmekte yarar var. Kısacası üç ülkeye dağılmış ve tamamı altı milyondan biraz fazla olan bir Arnavut nüfus var. Aslında Türkiye ölçeğinde düşünüldüğünde İstanbul’un yarısı kadar bir topluluk söz konusu iken, Balkanlar gibi çok küçük denilebilecek nüfuslara sahip ülkeler açısından bu rakamlar epeyce korkutucu gibi görünüyor. Bilhassa Kosova ve Makedonya'daki Arnavutları arasında görülen hızlı nüfus artışı Makedonlar ve Sırplar arasında sürekli bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor.

 

Anahtar Bilgiler

Nüfus: 2,022,604 (Temmuz 1999 Tahmini)

Toplam Alan: 25,333 km2

Başkent: Skopje

İklim: Sıcak, kuru yaz ve bahar, soğuk ve kar yağışlı kış

Diller: Makedonca, Arnavutça, Türkçe, Sırp-Hırvatça

Para Birimi: Dinar

Ocak: -0.4°C / 31.28°F

Temmuz: 23.1°C / 73.58°F

Toplum

Etnik Makedonyalılar çoğunlukla ülkenin Slav köklerini temsil eden Sırp ve Bulgar atalarının karışımından oluşmaktadır. Etnik Arnavutlar nüfusun %20'den fazlasını oluşturmakla birlikte bölgedeki en güçlü azınlık grubunu oluşturmaktadır. Türkler, Çingeneler, Sırplar ve Lehler, Makedonya'da yaşayan diğer azınlıklardır. Makedonca, Arnavutça, Türkçe, Sırp-Hırvatça ve diğer diller bölgede konuşulmaktadır. Doğu Ortodoksluğu baskın din olmakla beraber, ülkenin batı kesimlerinde İslam yaygındır. Ek olarak Makedonya'da az sayıda Romen Katolikler de yaşamaktadır.

Tarih

Makedonya ülkesi aynı adı taşıyan daha geniş tarihsel bir bölgenin parçasıdır. Ilk makedon kabileleri etnisite, dil ve kültür açısından Slavlardan çok Antik Yunanlılarla ilişkilendirilebilir. Antik Makedonya MÖ. 8. yüzyıldan Roma İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar varlığını sürdürdü. Antik Makedonya Devleti tarihi ülkeyi MÖ. 808-778 yılları arasında yöneten Kral Karan'ın zamanında başladı. MÖ. 6. yüzyılda, Pella ve Aigai başkentleri kuruldu.

MÖ. 359-336 yılları arasında, II.Philip hükümdarlığı döneminde Makedonya Devleti doruk noktasına erişti. Philip idaresinde Makedonya Krallığı Kuzey Yunanistan, Bulgaristan ve şu anki Yugoslavya topraklarının büyük bölümünü kapsamaktaydı. Philip'in oğlu Büyük İskender zamanında krallık tarihinin zirvesine çıktı. MÖ. 336-323 tarihleri arasında iskender (Alexander) krallığı genişleterek Mısır'dan Kuzey Hindistan'a kadar uzanan büyük Makedonya İmparatorluğu'nu yarattı. İskender'in ölümünden sonra, imparatorluk çok sayıda Hellen (Yunan) krallıkarına ayrıştı.

Ekonomi

Makedonya nüfusu 2 milyonu biraz aşkın, küçük, ve büyük bölümü dağlık olan bir Balkan ülkesidir. Bugün, Etnik tabanlı vahşi politik çatışmaların merkezlerinden sayılabilecek Makedonya, 1991 yılında Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan edene kadar, barış içerisinde yaşayan bir bölge idi. Ekonomik meseleleri temel olarak tipik fakir ve gelişmemiş ülkeler ile aynıdır.

Sanayi sektörü (Büyük çoğunluğu Eski Yugoslavyanın üyesi iken kurulmuştur) geniş kitleleri istihdam etmesine rağmen (yaklaşık çalışanların 1/3'ü) yetersi, verimsiz ve kötü yapılanmıştır. Sanayi üretiminin yaygın dalları metaller, kimyasallar, yiyecek ve içecek işleme üzerinedir. 1993 yılında Dünya Bankası'na katılım ile birlikte, şu anda hemen hemen tamamlanmak üzere olan kamu işletmelerinin hızla özelleştirilmesi programını yüklenmiştir.

Tarım

Makedonya tarım sektörü toplam gayri safi milli hasılaya %13'lük bir katkıda bulunmakla birlikte, toplam iş gücünün %9'un da istihdam etmektedir. Temel gıda ürünleri arpa, mısır, patates, pirinç, şeker kamışı ve buğdaydır. Temel et üretimi sığır ve dana, tavuk, koyun ve domuz. En kapsamlı ihracat kömür, metalik krom, kurşun, çinko, nikel, tekstil, ahşap ürünler ve tütündür. 1998 yılında zirai ürünler ihracının toplam değeri 490.6 milyon dolar, ithalat ise 447.9 milyon dolar olarak değerlendirilmiştir.

Enerji

Makedonya enerji ithalatçısı bir ülkedir. Temel ihracatı petroldür ve 1998 yılında Makedonya günlük ortalama 25.000 varil petrol ithel etmiştir. Kömür ve hidroelektrik enerji yerel olarak üretilmektedir. 1998 yılında Makedonya'da kurulu enerji kapasitesi 1,494 mw olarak tespit edilmiştir.

Makedonya Avrupa elektrik Enejisi Sistemi'nin (UCPTE) üyesidir.

Çevre

Makedonya'nın temel sorunu metalurji fabrikalarının yarattığı hava kirliliğidir. Tarım Bakanlığı, Ormani Su kaynakları Bakanlığı, Çevre Geliştirme Bakanlığı, Kırsal ve Şehir Bakanlığı, İletişim ve Ekoloji Bakanlığı, Makedonya'da çevrenin korunması ve çeresel düzenlemeler ile ilgili sorumlu bakanlıklardır.

Diğer Bilgiler

Türk vatandaşlarına vize uygulaması yapılmamaktadır.

Ulaşım:

İstanbul ile Makedonya Cumhuriyeti'nin başkenti Üsküp arasında Pan Air Macedonia Airlines ve Avia İmpex ile haftanın dört günü (Pazartesi-11.45;Salı-18.30; Perşembe-11.35 ve Cuma-21.40) uçak seferleri bulunmaktadır. Tek yön 230 DM, gidiş-dönüş 385 DM dır . Ayrıca her gün bir çok seyahat firmaları otobüs seferleri düzenlemektedir. Fakat uçuş süresinin yalnızca 1 saat kadar olması, yoculuğun havayolu ile gerçekleştirilmesinde başlıca tercih nedeni olabilmektedir.

Haberleşme:

Makedonya ve Türkiye arasında otomatik telefon ve faks bağlantısı bulunmaktadır. Türkiye'den Üsküp'ü aramak için 00.389.91....... çevrilir.

Konaklama :

Makedonya'da konaklanabilecek Avrupa standartlarına uygun birçok otel bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:

Hotel Kontinental
Bul. Edvard Kardel b.b. 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 00389.91.116 599-235712
Fax: 00389.91.222 221

Grand Hotel
Skopje, A.Cat.Mosa Pjade 2 Macedonia
Tel: 00389.91.239 925

Olimpiysko Selo
A-B, Cat. Salvador Aliende bb
Tel: 00389.91.236 222

Türkiye'nin Makedonya ihracatında Belli Başlı Mallar :

Muhtelif gıda (buğday unu, taze, kuru veya soğutulmuş meyve ve sebze, beyaz kristal şeker, ciklet, kakaolu ve kakaosuz tatlı ve tuzlu bisküvi, çikolatalı mamüller, kuruyemiş), pamuk, pamuk ipliği ve pamuklu tekstil, krom cehveri, deri mamülleri, ekmek fı rını, elektronik eşya ve diğer dayanıklı tüketim malları, etilglikol, dimetli teraptalat, petrol ve benzin, telefon santral cihazları, elektronik iletkenler, fiber optik kablolar ve sabun.

Makedonya'nın Sektörel Olarak Başlıca İhraç Ürünleri :

Elektrik Sanayi:
Ev ve lokantalar için alet ve cihazlar, akümülatör, kaynak makinaları, transformatör ve transformatör istasyonu, bakır ve diğer kablolar, TV antenleri(Uydu dahil)

Demir Metalurji:
Ferro alaşımlar, çelik levhalar, kaynak tüpleri

Demirsiz Metalurji:
Rafine çinko, ham ve rafine kurşun, bakır

Metal İşleme Sanayi:
Otobüsler, oto parçaları, köprü ve bina için metal konstrüksiyonlar, katı yakıt kazanı, metal silolar, pompalar, sulama sistemleri, sanayi tipi havalandırmalar, kamp karavanları

Demirsiz Metal Sanayi:
Mermer bloklar ile mermerden mamül dekoratif ve sanatsal ürünler, seramik, porselen ve kristalden mamüller, taşlama malzemesi, kıymetli metaller, emaye kaplar

Kimya Sanayi:
Sentetik lifler, polivinil asetat ve akrilik emülsiyon, polivinil klorid, plastik ve beton için katkı maddeler, bitki koruyucuları, tıbbi plastik ve ilaçlar

Tekstil Sanayi:
Pamuk ve yünden mamül iplik, kumaş, hazır giyim,

Deri İşleme Sanayi:
Deri ayakkabı, giyim, oto kürk örtüleri

Ağaç İşleme Sanayi:
Mobilya, ambalaj malzemesi

Tarım ve Gıda:
Kuzu eti, sığır ve tavuklar, sofralık üzüm, sarap ve sert alkollü içkiler, işlenmemiş tütün ve sigara, mantar, salyangoz, tatlı su balıkları ve tıbbi bitkiler

İşadamlarına yararlı adresler

Makedonya Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği
Filistin Sok.30'2 Gazismanpaşa, Ankara
Tel: 446 92 04-446 92 05
Fax: 446 92 06

Türkiye Cumhuriyeti Üsküp Büyükelçiliği
Ul. Slavey Planina - B.b 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 11 32 70
Fax: 389(91) 11 70 24

Kalkınma Bakanlığı
Str. Bote Bocevski,9 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 220 678,
Fax: 389(91) 223 027
Yetkili: Tahir Shakiri (Bakan Yardımcısı)

Makedonya Ekonomi Odası
Dimitrie Cupovski 13 Skopje 91000, Macedonia
Tel: Başkan 389(91) 231460, 233 215
Başkan Yardımcısı) 389(91) 227 814
Dış Ekonomik İlişkiler Sekreteri 389(91) 117 101
Fax: 398(91) 11 62 10

Pal Air Macedonia Airlines
Kuzman Josifivski Pitu B.b 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 161 133-162 878
Rezervasyon: 389(91) 115 850-117 736-115 084
Fax: 389(91) 162 505

İstanbul Temsilciliği
Cumhuriyet Cad. Pangaltı Palas 103
Tel: 248 25 50-248 25 51
Fax: 246 77 51

Adria Airways
Gradski zid, blok İİ bb. 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389(91) 221 188-117 009
Fax: 389(91) 235 531

Üsküp Havalimanı
Tel: 389 (91) 235 156

Ordu ve Güç Dengeleri

Balkanlar probleminin genişlemesi ile ilgili kaygılar artarken, Makedon Ordusu'nun kimilerinin ayaktakımı kimilerinin de iyi silahlanmış bir savaş makinesi olarak değerlendirdikleri etnik Arnavut isyancılar ile nasıl başedeceği merak ediliyor. 1991 yılında Makedonya'dan çekilen Yugoslav Ordusu geride pek fazla bir şey bırakmadı. Bölge uzmanlarından biri bu durumu "Herşeyi beraberlerinde götürdüler, Makedonya Ordusu'nun hiçbirşeyi yok" sözleri ile tanımlıyor. Makedonya'nın yeni hükümeti modası geçmiş tank ve top gibi silah yardımı yapmayı vaadeden Bulgaristan ile daha sıkı bağlar kurabilmek için Belgrad'ı geri çevirdi. İtalyan savunma dergisi Analisi Difensa'ya göre Makedonya ordu cephaneliğinde 150 Sovyet yapını T-55 tankı, 100 BTR-70 ve M-113 zırlı personel taşıyıcıları, 300 antika 76, 105, 152 mm kalibrelik makineli bulunuyor. Makedon hava kuvvetleri Makedonya'nın en büyük ikinci şehri Tetovo'nun dağlık bölgesinde düşürdükleri helikopterin haricinde üç helikopteri daha bulunuyor. Ordunun kaza olarak nitelendirdiği bu olayda helikopterin pilotu da hayatını kaybetmişti.

Amerikan merkezi istihbarat servisi CIA kayıtlarına göre 1999 yılı askeri harcamaları yaklaşık olarak 77 milyon dolar, bu miktar kabaca toplam milli hasılanın %2,5'ine denk düşüyor. Savunma Bakanlığı bünyesinde hizmet veren güvenlik kuvvetleri tamamı asker olan toplam 10450 aktif görevli personelden oluşuyor. 19 yaşını gençkin her erkek için 9 ay askerlik zorunlu. 15-49 yaşları arası 440.000 erkek askerlik hizmeti için uygun sayılıyor (Toplam nüfus 2 milyon)

Gözlemciler ordunun yarıdan biraz azının Arnavutlar'dan oluştuğunu söylüyorlar. Etnik arnavutlar gayrıresmi kayıtlara göre ülke nüfusunun %22-302unu oluşturuyorlar.

Makedon ordusunu değerlendiren bir gözlemci, ordunun temel malzemelere sahip olmasına rağmen, etkili ya da yetkin bir güç olmadığını, 60'lı yılların Sovyet güçlerine benzediğini söylüyor.

 

Makedonya ve Makedonlar

Ayrı bir halk mı yoksa sadece Tito Yugoslavyası'nın bir icadı mı olduklarına dair süren anlaşmazlıklar nedeniyle kapsamlı bir araştırma konusu olmuşlardır. Makedonların ayrı bir slav halkı oluşturdukları fikri gerek Bulgaristan'da gerekse Yunanistan'da sürekli olarak düşmaca karşılanmıştır. Makedon sorunu her zaman için bölgede merkezi öneme sahip olagelmiştir ve yakın gelecekte Makedonya'nın Balkanların esas mücadele alanı haline gelmesinden endişe edilmektedir.

Makedonyalılar

Makedonlar -kuzeyde Skopska Cma Gora ve Shar Planina dağları; doğuda Rila ve Rodop dağları; güneyde Selanik, Olimpos Dağı ve Pindus dağları boyunca Ege kıyısı; ve batıda Ohrid ve Prespa gölleri ile çevrili ve toplam yüzölçümü 67000 km2'yi bulan coğrafi bölge, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkan yaraımadasında ilk fethettiği topraklardan biri ve 1912/13 Balkan savaşları sırasında kurtarılan son bölge oldu.

Tarih

Exarchate (Ortodoks Piskoposluğu) kilisesinin 1870'de kurulması Makedonya'daki Grekleri Bulgarlara karşı kışkırttı ve San Stefano Anlaşması'nın, Berlin Anlaşması ile iptal edilen kısa ömürlü "Büyük Bulgaristan"ı, yeni Bulgaristan devletini sürekli olarak revizyonist hale getirdi. Berlin Anlaşması'nın bir başka yönü, Bosna-Hersek'in Avusturya Macaristan tarafından yönetilmesi, Sırbistan ile Karadağ'ı bölen Novi Pazar Sancağı'na asker yerleştirilmesi oldu. Bu durum aynı zamanda, Sırbistan'ın Makedonya'ya, şimdilik Avusturya-Macaristan'ın denetimi altında bulunan kendi doğal alanı ve gelecekte yayılacağı bölgeler (aynı zamanda büyük Sırp nüfusuna sahip bölgeler) olarak bakmasıyla sonuçlandı.

1885'de Bulgaristan tarafından yenilgiye uğratılan Sırbistan, Makedonya'ya Güney Sırbistan diyerek ve Slav asıllı Makedonların Sırp olduğunu iddia ederek bu bölgeye yönelik yayılmacı bir politikayı aktif olarak izledi. 1886'da özellikle Makedonya'da Sırbistan ulusçuluğunu geliştirmek için Saint Sava Derneği kuruldu. 1890'ların ortasında Sırbistan, Makedonya'ya Bulgaristan'ın çoğu Exarchate kilisesinin himayesi altında olan 600 ile 700 okuluna karşılık 100 kadar Sırp okulu talep etti. Grekler de Sırplarınkine benzer bir dernek kurdu. Etniki Eterya adını taşıyan bu dernek, Osmanlı İmparatorluğu içerisinde bulunan bütün Grekleri, Makedonya'da yaşayanlardan başlayarak ve Slavofon Grekler dedikleri Slavca konuşan nüfusu da kapsayacak şekilde, kurtarmayı amaçlıyordu. Bu dernek Grek subayların dörtte üçü tarafından desteklendi ve içlerinde pek çok zengin patron da vardı. 1895'de Grekler Makedonya'da 1400 okul talep ettiler ve Makedonya'da sürdürdükleri eğitim faaliyetleri için oransal olarak daha fazla harcama yaptılar. O sırada Makedonya Yunanistan'dan ziyade Osmanlı İmparatorluğu içinde idi. Ulahlar, Batı Makedonya, Epirüs ve Teselya'ya dağılmıştı. Rumence konuşuyorlardı ve bu durum Romenlerin hak talebinde bulunmalarına yol açtı. 1912'de bu bölgede 30'dan fazla okulun masraflarını karşılıyorlardı. Bizzat Makedonya'da, 1893'de, Makedonya'nın bölünmesine karşı çıkan Sırplar, Makedonyalılar ve Bulgarlardan oluşan bir Güney Slavları Federasyonu fikrini destekleyen, Dahili Makedonya Devrimci Örgütü (VMRO) kuruldu. Bu örgüt geniş destek sağladı ve silahlı ayaklanma için planlar hazırladı. Ne var ki, çok büyük sayıda Makedonyalı, San Stefano Anlaşması'nın öngördüğü "Büyük Bulgaristan"ın başarısızlığa uğramasının ardından Bulgaristan'a kaçmıştı. 1903'te Sofya nüfusunun yaklaşık yarısı makedonyalı sürgün ve göçmenlerde oluşuyordu ve bu sürgünler kitlesine, Bulgaristan'ı yıllarca istikrarsızlaştırmalarının yanı sıra, 1895'te Sofya'da kurulan, VMRO'ya rakip bir örgüte, Dış Örgüt ya da Üstünlükçüler'e katılma izni verildi. Örgütün amacı makedonya'nın Bulgaristan'a katılması, yani "Büyük Bulgaristan"ın gerçekleştirilmesi idi. Nitekim kuruluşundan itibaren VMRO kendi hedefleri bakımından Makedonya'nın Bulgaristan'a katılmasını isteyenler ile, ya bir federasyon biçiminde ya da bağımsız olarak , ayrı bir Makedonya Devleti isteyenler arasında, tehlikeli bir biçimde bölündü.

Makedonya'da birbiriyle yarışma halinde bulunan bütün bu rekabetlerin nihai sonucu bölgede yaşayan insanların felaketi oldu. Köylüler Balkan Savaşları'na, yani Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlardan ayrılışına kadar, Osmanlı yetkililerinin yanısıra VMRO gruplarının, Sırpların, Bulgarların ve Greklerin oluşturdukları silahlı çetelerin sürekli saldırılarına maruz kaldılar.

Daha sonra eski Yugoslavya'nın bir bölümü -Vardar Makedonyası olarak bilinir- Bulgaristantarafından işgal edildiği iki dünya savaşı dönemi dışında, önce Sırbistan'a, daha sonra Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığına, nihayet Aralık 1918'de kurulan Yugoslavya'ya ait olmuştur. Makedonyalıların aslen Güney Sırplar oldukları şeklindeki Sırp iddialarıyla aynı çizgide yer alan kilise, Sırp Patrikliği'ni denetim altına aldı ve resmi dil olan Sırpça gerek okullarda gerekse kamu hayatında zorunlu hale getirildi. Bu politika nüfusu yabancılaştırdı ve Bulgar yanlısı duyguların yayılmasına yol açtı.

II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası ile ittifak kuran Bulgaristan, Yugoslav Makedonyası'nın büyük kısmını işgal etti ve Hitler Bulgaristan'ın bu bölgeleri resmen ilhak etmesine izin vermemiş olsa da, Bulgar hükümeti böyle bir onay varmış gibi davrandı. Bölgeye Bulgar memurlar gönderildi, mevcut öğretmenler Bulgar olanlar ile yer değiştirildi ve Temmuz 1942'de çıkarılan yurttaşlık yasası pek çok Sırp'ın Sırbistan'a göçüyle sonuçlandı. Ancak kurtuluş taraftarlarının yanısıra pek çok kişi tarafından hoşnutlukla karşılanan Bulgarların bu tavrı, (İçişleri Bakanlığı Makedonya'ya yabancı ülke muamelesi yapmaları halinde resmi görevlilerin cezalandırılacakları uyarısında bile bulunmak zorunda kaldı) kısa süre içinde, Vardar Makedonyası'nda yaşayan nüfusun düş kırıklığına uğramasına yol açtı. Bulgar yanlısı duygular, Partizanlar'ın, yani Tito önderliğindeki Yugoslav komünist direniş hareketinin, Makedonya içlerinde başlangıçta çok az ilerleyebilmesine yol açmıştı. Ancak bu durum Tito'nun yardımcısı Vukmanoviç-Tempo'nun Üsküp'ü ziyaretinden sonra değişti ve 1943 yılının sonunda, Partizanlar bölgedeki nüfusu gittikçe yabancılaştıran Bulgar misillemeleri sonucuna gittikçe daha popüler hale gelmeye başladılar. 1944'de Bulgaristan saf değiştirdi ve müttefiklere katıldı. 1941-44 Bulgar işgali Yugoslav Makedonlarının çoğunu değilse de bir kısmını düş kırıklığına uğrattı, yine de Bulgar yanlısı bir duygu yaşanmaya devam edilmiştir.

Yugoslavya Komünist Partisi'nin Makedonya sorunu karşısında aldığı tavır birbirini izleyen değişikliklerden geçti. 1934/35'e kadar Komintern, Yugoslavya sınırları konusunda değişikliği amaçlayan bir tutum aldı ve VMRO hiziğlerinden birinin tutumuna benzer biçime Birleşik Makedonya için çağrıda bulundu. Buna uygun olarak, komünist himayesi altında bir "Birleşik VMRO" kuruldu. Ancak bu yeni örgüt büyük bir başarı gösteremedi. Hitler'in iktidara gelişi ve bunun sonucunda Almanya'nın artık Avrupa'nın önde giden değişimci gücü haline gelmesi, Komintern çizgisinde Halk Cepheleri doğrultusunda bir değişikliğe yol açtı. II. Dünya Savaşı sırasında Tito önderliğindeki partizanlar yeni bir federal Yugoslavya içinde bir Makedonya cumhuriyeti oluşturmaya karar verdiler. Bu cumhuriyetin Yugoslavya ile Bulgaristan arasında bir köprü oluşturacağı düşünüldü. Yugoslavya ile Bulgaristan, savaştan sonra komünistlerin denetimine giren Arnavutluk ile komünist olanlarla olmayanlar arasında bir iç savaşın sürmekte olduğu Yunanistan'ı da kapsayacak biçimde bir Balkan federasyonu içinde birleşeceklerdi. Ana babası Makedonya'dan gelmiş olan Bulgaristan lideri Georgi Dimitrov, Tito'nun Yugoslavya'daki Vardar Makedonyası'nı Bulgaristan'daki Pirin Makedonyası ile birleştime planını onaylıyordu, fakat Temmuz 1949'da ölmesi ve Tito ile Stalin'in aralarının açılması, Yugoslavya-Bulgaristan işbirliğini kısa ömürlü bir girişim haline getirdi. O zamandan beri yeni Makedonya Cumhuriyeti ile Bulgaristan arasındaki ilişkiler gerginleşti ve bu durum günümüze kadar sürdü.

Dil, Tarih ve Eğitim

Yugoslav Makedonyası'ndaki yeni yetkililer hızla kendi konumlarını pekiştirmeye giriştiler. Yeni ulusun yazılı bir dile ihtiyacı vardı ve başlangıçta bölgede hala konuşulmakta olan kuzey Makedonya dialekti Makedonya dilinin temeli olarak seçildi, ancak bu dialektin Sırpça'ya çok yakın olduğu görüldü ve Bitola-Veles dialektleri norm haline geldi. Bu dialektler Bulgar edebi diline daha yakındı, ancak Bulgarca'nın doğu Bulgar dillerini temel alması, Yugoslavlarını bunun Bulgarca'dan ayrı bir dil olduğunu iddia etmelerine izin verecek ölçüde bir farklılık sağladı. Bu konu o zamandan beri Bulgarların şiddetle itiraz ettikleri bir nokta idi. Aslında Makedonya dialektleri ile Bulgar dialektleri arasında doğu-batı temelinde meydana gelen farklılaşma çok daha az belirgindir.

Alfabe 3 Mayıs 1945'de, yazım kuralları 7 Haziran 1945'de kabul edildi ve yeni dille ilgili ilk okuma kitabı 1946'da çıkarıldı. Aynı yıl içinde Üsküp'te Felsefe Fakültesi Makedonca Bölümü'nün kurulduğu görüldü. Makedonya Edebi Dili grameri 1952'de çıkarıldı ve Makedonya Dil Enstitüsü, "Krste P. Misirkov" 1953'te kuruldu. Yeni cumhuriyet II. Dünya Savaşı'ndan beri eğitim sisteminin ve bürokrasinin bütün ağırlığını yeni bir dil ile ortak bir konuşma tarzı oluşturmak için kullanmıştır. Aslında yaşlı insanların hala Sırpça ve Bulgarca'yı bariz bir biçimde içeren bir dialektler karması ile konuşma eğilimi göstemeleri, gençlerin ise eğitim sistemi sayesinde "daha saf" bir Makedonca konuşmaları, dikkat çekicidir.

Yeni cumhuriyetin yeni bir dilin yanı sıra, yeni bir tarihe de ihtiyacı vardı ve tarih boyunca Makedonya ulusunu işleyen yeni okul kitapları kısa süre içinde bu ihtiyacı yansıttı. Bu durum Bulgaristan'ın bir daha içerlenmesine sebep oldu, çünkü bu kitaplarda Bulgarların, Bulgar kahramanı olduklarını iddia ettikleri bir takım tarihsel figürler makedonyalı olarak gösteriliyordu. Bunlardan biri Makedonya'da 1903 yılında meydana gelen başarısız ayaklanmanın liderlerinden ve ayaklanma sırasında ölen Gotse Detchev'dir. Makedonya ders kitapları aynı zamanda onun bir Bulgar komplosu sonucunda Osmanlıların elinde öldüğünü ima ederler. İmparatorluğu Ohri gölü çevresinde olan ortaçağ imparatoru Samuil, bir diğer örneği oluşturur.

Din

Yugoslavya Makedonyası'ndaki Ortodoks Kilisesi'nin özerk makedonya Ortodoks Kilisesi aracılığıyla süren Sırp denetiminden kurtulması ve ancient Ohrid başpiskoposluğu'nun 1958'de yeniden canlandırılması, uluslaşma yönünde önemli bir adım oldu. Sırp ortodoks Kilisesi bu harekete karşı dşrendi. Bu direniş 18 Temmuz 1967'de Makedonya Kilisesi'nin özerklik statüsünün son ifadesi oldu. Sırp Ortodoks Kilisesi, öteki Ortodoks Kiliseleri ile birlikte Makedonya Kilisesi'ni tanımayı reddetti.

Makedonya Ortodoks Kilisesi içinde yer alan bir hizbin, kilisenin bağımsızlık iddiasından vazgeçme ve Sırp Ortodoks Kilisesi ile yeniden birleşme arzularını ifade eden raporlar vardır. Makedonya Ortodoks Kilisesi ile Yugoslav Makedonyası'ndaki yetkililer arasındaki iyi ilişkiler, Arnavut ulusçuluğundan ve gelişen İslam'dan kaynaklanan tehdide karşı kuruşan ortak bir cephenin yardımıyla devam etmiştir.

 

Makedonyalı Arnavutlar

Makedonya Cumhuriyeti'nde en kalabalık azınlığı oluşturan Arnavutluk ile sınır komşusu olan ve batısında ve Arnavutların öteden beri çoğunluğu oluşturdukları, Kosova ile sınır komşusu olan kuzey batısında ve nüfusun %20'sini oluşturdukları Üsküp'te yoğun yerleşim bölgelerinde yaşarlar. Pek çok batı bölgesinde de nüfusun çoğunluğunu oluştururlar.

Eğitim ve Kültür

Yugoslavya'nın II. Dünya Savaşı sonrası yetkilileri, ülkenin karmaşık ulusal sorunlarını "kardeşlik ve birlik" sloganı gereğince çözmeye söz verdiler. Makedonyalılar ilk kez ayrı bir ulus olarak kabul edildiler. Arnavutlar, ulusal "yurdu" Yugoslavya dışında olan bir ulus olarak değil, Yugoslavya'nın ulusallığı olarak tanınmışlar ve bu şekilde pek çok eğitsel ve kültürel hakka sahip olmuşlardır.

1951'de Makedonya'da 600'den fazla öğretmenin çalıştığı ve 26000'den fazla öğrencinin öğrenim gördüğü, 200'den fazla Arnavut okulu vardı. 1973'de bu sayılar, 2150 öğretmenin çalıştığı ve 60000'in üzerinde öğrencinin öğrenim gördüğü 248 okula çıkmıştı. Bunun yanı sıra Arnavutça çıkan gazeteler, Arnavutça televizyon ve radyo istasyonları ve pek çok Arnavut kültür derneği, tiyatro grubu, spor klübü vb. vardır.

Din

Makedonya'daki Arnavutlar, Ohrid Gölü kıyısındaki birkaç Ortodoks köy ve Üsküp civarından, genellikle de Kosova yakınlarındaki Prizren bölgesinden gelmiş az sayıda Katolik dışında büyük çoğunlukla müslümandır.

Müslüman Makedonyalılar: Torbeşler, Pomaklar ve Poturlar

Farklı müslğman grupların kimliği konusunda ortaya çıkan karışıklık Balkanlar'da dinin etnik farklılaşma bakımından taşıdığı muazzam önemi bir kez daha gösterir. Torbeşler, Pomaklar ya da Poturlar olarak bilinen müslüman Makedonyalılar bu durumu daha açık bir biçimde ortaya koyarlar. Bulgaristan'da yaşayan Pomaklar örneğinde olduğu gibi, bu müslümanlar geçmişte, bölgedeki müslümanlarla, özellikle de Türkler il daha fazla özdeş idiler. Öte yandan yetkililer, Arnavut ulusçuluğunun bu topluluğa diğer şeylerin yanısıra Arnavutça konuşan hocalar aracılığıyla nüfuz etmesinden endişelenmişlerdir. Slav müslümanlarının sayısı geçmiş nüfus sayımlarında büyük dalgalanmalar göstermiştir. 1953'de 1951, 1961'de 3002, 1971'de 1248 ve 1981'de önemli bir yükselişle 39.555. Bu son sayı tahminen daha önce kendilerini Türk olarak tanımlayan pek çok kişiyi kapsar. Slav müslümanlar bir dernek içinde biraraya geldiler ve ilk tarihsel, kültürel toplantılarını 1970'de Batı Makedonya'daki Saint Jovan Bigorski manastırında yaptılar. Bu dernek 70 bin kadar Slav müslümanın savaştan bu yana öteki müslüman gruplar, özellikle de Arnavutlar tarafından asimile edildikleri iddia edilmektedir. Müslüman çoğunluğun asimilasyona duyarlı olduklarını gösteren tam aksi yönde belirtiler vardır ve Balkan bağlamında İslam'ın genellikle etnisiteden daha birleştirici bir faktör olduğu bu örnekte net olarak görülür.