MAKEDONYA DOSYASI
 |
Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti'ndeki potansiyel istikrarsızlık
Balkanların etnik yamasının dikişlerinin yine sökülmeye
başladığının belirtisi. Ülkenin en büyük etnik azınlık
grubu Arnavutların değişim talepleri Makedonya yönetimini
hazırlıksız yakaladı. Arnavutlar eski rejimde kendilerine
daha fazla hak tanındığını, şu anda eğitim ve mesleki istihdam
alanında ırkçı ayrımcılıkla karşılaştıklarını savunuyorlar.
Kosova yakınlarındaki hoşnutsuz etnik Arnavutlar da problemi
yoğunlaştırıyor. UCK ve UCPMB arasındaki birlik ırkçı tansiyonun
artmasına neden oluyor. Gerginliğin bir diğer nedeni de
NATO'nun 1999 hava harekatı sonrası geriçekilen Sırp askerlerinin
Kosova'ya geri dönmesi. Balkan yarımadası etnik, linguistik
ve dinsel bakımdan dünyanın en karmaşık bölgelerinin başında
gelmektedir. Tarihin hemen her döneminde yoğun çatışmalara
gebe olan bu bölge, bugünde yaşanmış, yaşanmakta olan ve
yaşanacak çatışmalarla dünya kamuoyunun tüm dikkatlerini
üzerine toplamıştır. Bölgenin özelliği çatışmaların sadece
Balkan devletleri arasında olmaması, devletlerin içinde
de ayrı etnik ve dinsel yapılaşmalardan kaynaklanan ve
iç savaş boyutlarına ulaşan çatışmaların yaşanmasıdır.
Makedonya ile ilgili bu yazımız Balkanlar'daki siyasal
ilişkilere ve Avrupa'nın göbeğinde hala pek çok şeyden
yoksun bırakılmış insanlığın durumuna ilgi duyanlar için
önemli bir kaynak olacaktır.
Balkanların Yeni Barut Fıçısı:
MAKEDONYA
Makedonya 90'lar boyunca eski Yugoslav Cumhuriyetlerini
içerisine çeken etnik kan davasından, Uluslararası Kriz
Grubu'ndan "çok milliyetli başarı öyküsü" tanımlamasıyla
övgüler alacak derecede kaçınmayı başardı. Fakat ülkenin
Kosova sınırına yakın bölgedeki Makedon Silahlı Güçleri
ile etnik Arnavut militanları arasındaki çatışmalar, etnik
belayı ülkeye ve bölgeye yayılmasına neden oldu.
Makedonya'daki çatışmalar Balkanlar'daki çatışmaların genişlemesi
ile ilgli korkuları tetikledi. Makedonya Cumhurbaşkanı
Boris Trajkovski konu ile ilgili görüşlerini aşağıdaki
sözlerle belirtiyor:
"Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar değil, demokratik
değer ve idealler üzerine inşaa edilmektedir. Bu değer
ve idealler ekonomik fırsatları, dil ve eğitim olanaklarını,
dinsel hakları ve politik süreçleri de içermektedir. Etnik
Arnavut ve Makedon toplulukları ülke sosyalist geçmişinden
piyasa odaklı geleceğine uzandıkça daha fazla entegre olmaktadırlar.
Farklı etnişk toplulukları entegre edebilmek için hükümet
piyasa reformunu sürdürürken, diğer yandan da topluma ekonomik
fırsatlar sağlama politikasını üstlendi. Anayasa, ilk ve
orta öğrenim için azınlıklara kendi dillerinde eğitim hakkı
tanımaktadır. İlk öğrenimi Makedonca, Arnavutça, Türkçe
ya da Sıprça yapmak olanaklıdır. Makedonya üç temel inancın
yuvasıdır: Katoliklik, İslam ve Ortodoks Hristiyanlığı.
Makedon vatandaşları kapsamlı din özgürlüğünden yararlanmaktadır.
Tüm vatandaşlar demokratik süreçte yer almakta serbesttirler.
Şu anda Makedonya Arnavutları hükümet koalisyonunda 6 bakanlıl
sahibidirler. Daha başka, Makedonya'nın bir çok önemli
şehirlerinde Arnavutlar belediye başkanı pozisyonundadırlar
ve yüzlercesi şehir ve belediye meclisi üyeliklerine seçilmişlerdir.
Makedonyan Cumhuriyeti tüm yurttaşları için piyasa ekonomisi
ve demokratik reformlar aracılığıyla ekonomik refah ve
politik hakların geliştirilmesine yönelik politikalar üstlenmiştir.
Bu politika yurttaşlara etnik ya da dinsel geçmişi ne olursa
olsun, iş olanaklarına erişim, eğitim imkanları, kültürel
temsil ve politik katılım hakkı verecektir. Makedonya Cumhuriyeti
demokratik gelişim politikasını üstlenmiştir ve bu süreç
teröristler ile uzlaşmayı içermez. Bu ve benzeri diğer
sorunları çözmenin yolu demokratik kanallar aracılığıyla
seçilmiş görevliler, yurttaş dernekleri ve vatandaşlara
dayanmaktır. "
İki arada bir derede kalan sadece Kosovalı Sırplar olmadı.
Sırbistan'da yaşayan Arnavutlar da savaş süresince kalkan
olarak kullanıldı. Bir kısmı hala Sırp hapishanelerinde,
üç bin iki yüzü kayıp. Belgrad yönetimiyse talep ve soruları
cevapsız bırakıyor. Makedonya'daki Arnavutlar resmi rakamlara
göre nüfusun yüzde yirmi üçünü oluşturuyor. Arnavutlarsa
yüzde kırklardan bahsediyor. Araştırmalara göre Arnavutlar
on beş yıl sonra Makedonlarla aynı sayıda olacaktır.
Makedonya'da yaşayan Arnavutlar, azınlık haklarının arzulandığı
seviyede olmadığından şikayetçi. Ancak Üsküp hükümetinde
altı tane bakan Arnavut. Ayrıca geçtiğimiz yılda ülkede
bir Arnavut üniversitesi kurulmasına da izin verildi. Dolayısıyla
Arnavut azınlığın durumu yavaş yavaş iyiye gidiyor. Uzmanlar,
Arnavutların esas isteğinin ülkenin yönetimini ele geçirmek
olduğunu söylüyor. Zaten doğum oranlarına da bakılırsa
bundan on beş yıl sonra Makedonlarla aynı sayıda olacaklar.Bölgede
gerginliği yaratan unsurlar, aslında daha çok Kosova kurtuluş
örgütü UÇK'dan geriye kalan silah ve militanlar. Hem Makedonya'da
hem de Sırbistan içindeki Preşova'da UÇK'yı andıran ve
UÇK'yla bağlantısı olduğunu hissettiren silahlı güçler
var. Bölgedeki çatışmalar da Arnavut milliyetçiliğinden
güç alan bu silahlı gruplardan çıkıyor. Kosova kurtuluş
örgütü UÇK, Kosova'nın Sırp baskısından kurtulması ve bağımsızlığı
için bir savaş verdi. Savaş bittikten sonra örgütün silahsızlandırılması
için büyük bir çalışma başlatıldı. Uluslararası toplum,
Kosova'nın bağımsızlığına mesafeli yaklaşmaya başlayınca
UÇK yeniden güçlenmeye başladı.
Antonina Jelyaskova - IMIR Azınlıklar Araş. Enst. Sofya:
Arnavut sorunu, Balkanlar için tehdit oluşturan bir sorun.
18. ve 19. yüz yıllarda Türklerin, Sırpların veya Yunanlıların
başından geçen olaylar şimdi onlarda baş gösteriyor.
Antonina Jelyaskova - IMIR Azınlıklar Araş. Enst. Sofya:
Arnavut milliyetçiliği çok sakıncalı. Çünkü Kosova Arnavutluk,
Makedonya ve Karadağ Arnavutlarını birleştirmek istiyorlar.
Gençlerle beraber sohbetlere katıldığımda görüyorum ki
Üsküp'ü Priştina'yı hatta Tiran'ı başkent gösterme cesaretini
buluyorlar kendilerinde. Bu da bazı ülkelerin sınırlarının
değişmesi demek.
Makedonya Krizinin Öyküsü:
29.04.2001 - Üsküp - Makedonya-Kosova sınırı yakınında
etnik Arnavut militanların ayaklanmasının bastırılmasından
bir ay sonra, 29 Nisan tarihinde çıkan çatışmada 8 Makedon
asker ölür. Makedon yetkilileri, askerlerin, kuzeydeki
Kosova sınırı yakınında devriye gezerken pusuya düşürüldüğünü,
çıkan çatışmada Şubat ayından bu yana en büyük can kaybının
meydana geldiğini bildirirler. Aynı gün içerisinde NATO
saldırıyı nefretle kınadığını duyuran bir bildiri yayınlar.
NATO Genel Sekreteri George Robertson, ''Aşırı uçtakilerin
korkakça eylemini'' kınadığını belirterek, ''mesajım basit:
Şiddet sona ermeli, yöntemleri başarılı olamayacak'' şeklinde
konuşur. AB tarafından yapılan açıklamada da Makedon askerlerine
Kosova sınırı yakınında düzenlenen pusunun ''kötü maksatlı''
bir saldırı ve aşırı uçtakilerin, Makedon halkının demokratik
yollarla seçilmiş temsilcileriyle AB arasındaki diyaloğu
engelleme girişimi olduğu bildirilir. Makedonya Kosova
sınırını kapatırken, yasadışı sızmaları önlemek için sınırda
güvenlik önlemlerini arttırır. Öte yandan, Makedonya'daki
Arnavut gerillaların komutanlarından Sokoli, istekleri
reddedilirse Üsküp yönetimine karşı faaliyetlerine yeniden
başlamak üzere toplam 18 bin militandan oluşan 3 müfrezeyi
harekete geçirecekleri tehditinde bulunur. 30 Nisan tarihi
Makedon hükümeti tarafından Ulusal Yas Günü ilan edilir,
hükümet KFOR'dan tedbirleri arttırmasını ister.
01.05.2001 - Makedon-Kosova sınırında hafta sonu çıkan
çatışmada 8 makedon askerinin öldürülmesine öfkelenen Makedonlar,
ülkenin üçüncü büyük kenti Bitzola'da, Arnavutlara ait
dükkanlara saldırırlar. Saldırganlar önce dükkanlara taş
atarlar, sonra da yağmalayarak ateşe verirler. Bir dükkan
sahibi saldırganlardan birini karnından vurur, 3 kişi de
olaylar sırasında yaralanır. Makedon basınının Savunma
Bakanı'nın yakınlarının bakanlığa ait 11 milyon Alman Markı
kendi şirketlerinde kullandıklarını ortaya çıkarmasından
sonra Paunovski, ''siyasi ve ahlaki sorumluluğundan'' dolayı
dün görevinde istifa edeceğini açıklayan bakan, başbakan
Lubço Georgievski'ye istifasını sunar, istifa kabul edilir.
02.05.2001 - Makedonya'nın ikinci büyük kenti Manastır'da
dün gece Arnavut kökenlilere karşı girişilen saldırılardan
sonra durumun gerginleşmesi üzerine. yerel saatle 23.00
ve 05.00 saatleri arasında sokağa çıkma yasağı konulur.
Belediye yönetimi de, halka çağrıda bulundu ve ''her tür
şiddetten uzak durulmasını'' talep eder. Aynı gün Amerikan
Başkanı Bush, Makedonya Devlet Başkanı Boris Traykovski
ile bir araya gelir. Ülkesinin Makedonya'yı ayrılıkçı Arnavut
hareketiyle mücadelesinde desteklediğini kaydeder. Bu sırada
Beyaz Saray tarafından, ''Bush, Traykovski'ye, ABD'nin
Makedon güvenlik güçleriyle bilgi alışverişinde bulunacağını
ve Kalkandelen'de çok lisanlı bir üniversitenin kurulmasına
yardım etmek amacıyla dört yılda 10 milyon dolar vermeye
hazır olduklarını söyledi'' açıklaması yapılır.Aynı gece
Makedonya'nın kuzeyindeki Kumanova yakınlarında bir köyde
Arnavut militanlar tarafından 2 Makedon askeri öldürülür,
biri de kaçırılır.
03.05.2001 - Makedonya yetkilileri, gerillalar tarafından
bir gece önce iki askerin öldürüldüğü Vaksince kasabasının
''ivedilikle'' boşaltılmasını isterler. İçişleri Bakanlığın
Sözcüsü, ahalinin en yakın yerleşim birimleri olan Kumanova
ve Lipkova'ya gitmelerini isterken, bu iki kentte Vaksincelilerin
barınma ve gıda ihtiyaçlarının karşılanacağı özel merkezler
oluşturulduğunu belirtir. Gece Makedon ordusu boşaltılmasını
istediği Vaksince kasabasına roketatarlar ve helikopterler
ile saldırır. Kasaba üzerinde uçan helikopterler evlerle
yakındaki ormanlık alana roket atarlar. Bu operasyon Makedon
Savunma Bakanlığı tarafından da doğrulanır.
04.05.2001 - Makedon güvenlik birimleri Vaksince'deki
Arnavut militanların hedeflerine yönelik bombardımanına
yeniden başlar, hedeflere havan topu saldırısı düzenlenir.
Öğle saatlerinde başlayan operasyonlar şiddetlenerek devam
eder, Kumanova ile Üsküp arasındaki köylerde Arnavut militanlarına
karşı yapılan operasyonlara piyade birlikleri ve helikopterlerin
katılır. Makedonya'daki Arnavutların kurduğu Ulusal Kurtuluş
Ordusu UÇK'nın siyasi kanat lideri Ali Ahmeti'nin Makedonya
Cumhurbaşkanı Boris Traykovski'yi barış müzakereleri başlatmaya
çağırmasına karşın, operasyonların şiddetinin azalmadığı
kaydedilir. Operasyonlar sırasında 6 sivil hayatını kaybettiği
açıklanmasına rağmen, görgü tanıkları ölü sayısının daha
fazla olduğunu belirtirler. Akşam saatlerine doğru Makedonya
krizi ile ilgili Dışişleri Bakanlığımız bir açıklama yaparak,
Türkiye'nin, Makedonya'da Türk ve Arnavut kökenli Müslüman
Makedon vatandaşlarının işyerleri ile dini ve kültürel
hizmet veren kuruluş binalarına yönelik saldırılardan derin
kaygı duyduğu bildirir. Dışişleri Bakanlığı ''Aşırı unsurların
Makedon güvenlik güçlerine yönelik saldırılarının temel
amacının, Makedonya'daki halkı tahrik etmek ve bir huzursuzluk
ve husumet ortamı yaratmak olduğu dikkate alındığında,
birtakım dar görüşlü çevrelerin giriştikleri karşı saldırıların
bu tahriklere hizmet edebileceği açıktır. Makedonya halkı,
ülke bütünlüğünü tehdit edebilecek bu oyuna gelmemelidir''
şeklinde bir açıklama yapar. Balkanlar'da barış operasyonları
düzenlemek için 1998'de kurulan Güneydoğu Avrupa Ülkeleri
Çokuluslu Barışgücü'nün (SEEBRIG) görev almaya hazır olduğu
bildirir. Karargahı Bulgaristan'ın Filibe kentinde bulunan
organizasyon Makedonya'nın başkenti Üsküp'te 1998'de Türkiye,
Bulgaristan, İtalya, Romanya, Yunanistan, Makedonya ve
Arnavutluk'un katılımıyla kurulmuştu. SEEBRIG'in komutanlığını
Tuğgeneral Hilmi Zorlu, Genelkurmay Başkanlığı'nı Bulgar
Albay Petar Petrov yürütüyor.Türk Dışişleri Bakanlığı konuya
ilişkin bir basın açıklaması yapar.
05.05.2001- Makedon hükümet birlikleri, geçen Perşembe
gününden bu yana ana hedefi olan Vakcince köyünü ağır topçu
ateşine tutar. Bu sırada Bulgaristan Dışişleri Bakanlığı,
çok ciddi nedenler dışında Bulgar vatandaşlarına Makedonya
seyahatlerini ertelemeleri uyarısında bulunmaktadır. Dışişleri
Bakanlığı açıklamasında, Makedonya'daki gerginliğin gittikçe
tırmandığını ve bu ülkeye yapılan yolculukların riskli
olabileceğini belirterek''Vatandaşların mecbur kalmadıkça
bu ülkeye seyahat etmemeleri kendi menfaatlerinedir'' şeklinde
bir uyarı yapar. Makedonya yetkilileri, operasyon bölgesindeki
köy halkından, yeniden bölgeyi terketmelerini ister, ancak
Hükümet Sözcüsü Antonio Milososki, yalnızca Supçanse'de
150 kadın ve çocuğun, gerillalara para ve mücevher vererek
köylerinden ayrılabildiklerini söyler. Makedon güçleri
Asilerin 3.500 kadar kişiyi insan kalkanı olarak kullandıkları
belirtilirken, Ulusal Kurtuluş Ordusu komutanlarından Sokoli,
köylülerin kalkan olarak kullanıldıkları suçlamasını reddeder.
Makedonya'nın kuzeyinde Arnavut militanlara karşı operasyon
sürerken, Cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Arnavutlar'ınkiler
de dahil büyük partilerin liderlerini toplar, krize çözüm
bulmak için alınacak tedbirlerin tartışıldığını ve 5 maddelik
önlemler üzerinde anlaşmaya varılır. Cumhurbaşkanı Traykovski,
bu önlemlerin, merkezi olmayan hükümete etnik azınlıkların
daha çok temsilcisinin alınması, hukuk devletinin güçlendirilmesi,
organize suçlarla mücadele, bazı azınlık dillerinin resmi
alanda kullanımı olduğunu söyler ve son önlemin ise ''etnik
grupların çıkarlarının dengesinin temsilindense, bir ulus
olarak Makedonya sivil kavramının geliştirilmesi'' olduğu
sözlerine ekler.
06.05.2001 - Makedonya Başbakanı Lupço Georgievski, basına
yaptığı açıklamada, parlamentoya ülkede savaş durumu ilan
edilmesi çağrısında bulunacağını belirterek, ''Makedonya
topraklarında meydana gelen şey, savaştır. Bize karşı savaşan
bu insanlar topraklarımızı almak istiyorlar'' diye konuşur.
Resmi açıklama üzerine AB Dönem Başkanı İsveç, Makedonya'da
savaş durumu ilan edilmesi ihtimalinin, AB'nin şu an istemediği
bir önlem olduğunu açıklar. Makedonya Dışişleri Bakanı
Sırcan Kerim İsveç'in Dışişleri Bakanı Anna Lindh'e bir
mektup göndererek ülkesinde ''birçok köyün sakinlerini
rehin tutan'' militanların faaliyetleri nedeniyle, uluslararası
topluluğun Makedonya'ya sorunu çözmede yardımcı olması
gerektiğini ve Arnavut militanların şiddetini sona erdirmek
için uluslararası topluluğun Makedonya'ya yardımcı olmasının
''önemli'' olduğunu belirtir.
07.05.2001 - Kısa bir ziyaret için bugün Makedonya'nın
başkenti Üsküp'e gelen NATO Genel Sekreteri George Robertson,
Türkiye'ye yapacağı ziyareti erteleyen Cumhurbaşkanı Boris
Traykovski, Başbakan Lubço Georgevski ve ülkedeki Makedon
ve Arnavut siyasi partilerin temsilcileriyle görüşür. Düzenlediği
basın toplantısında ''Makedonya'nın bir uçurumun eşiğinde''
olduğunu ifade eden Roberson, Arnavut gerillaları ''Balkanlar'da
yeni bir katliam çıkarmak, Makedonya'yı mahvetmek isteyen
ve sivilleri insan kalkanı olarak kullanan bir grup katil
eşkıya'' olarak değerlendirir. Bu sırada bir açıklama yapan
Bulgaristan Başbakanı İvan Kostov, Makedonya'daki son gelişmelerin
son derece endişe verici olduğunu belirterek, ''Üsküp,
iç savaşın eşiğinde, bu büyük bir göç dalgasını doğurabilir''
şeklinde konuşur. Kosova'ya kaçan Arnavutlar, Makedon saldırılarında
çok sayıda kişinin öldüğünü ve yaralandığını, köylerde
hala çok sayıda insan olduğunu ve yiyeceklerinin kalmadığını
söylerler. UNHCR'nin rakamlarına göre, Makedonya'da geçen
hafta şiddetin yeniden başlamasından bu yana 3 bin kişi
çatışma bölgelerinden kaçtığı tahmin ediliyor. Kosova'daki
Arnavut mültecilerin sayısı 12 bine ulaşır.
08.05.2001 - Makedonya'da, tüm siyasi tarafların katılacağı,
bir ulusal birlik hükümeti kurulması konusunda önemli ölçüde
anlaşma sağlandığı bildirilir. Makedon Hükümet Sözcüsü
Antonio Miloşoski, iktidardaki koalisyon hükümetine İmer
İmeri liderliğindeki Arnavutların Demokratik Refah Partisi
ile Branko Crvenkovski liderliğindeki Makedonların Sosyal
Demokrat Partisi'nin katılacağını ve erken genel seçimlerin
en geç 2002 Ocak ayı sonuna kadar yapılacağını bildirir.
11.05.2001 - Dışişleri Bakanı İsmail Cem temaslarda bulunmak
üzere Makedonya'nın başkenti Üsküp'e gider. Makedonya'daki
temasları çerçevesinde Makedonya Dışişleri Bakanı Sırcan
Kerim ile biraraya gelen Cem, Makedonya'nın Türkiye için
çok önemli olduğunu belirterek, Makedonya'nın bazı ciddi
sorunlarla karşılaştığı bugünlerde Türkiye'nin yapabileceği
bir katkının, her durum ve saatte tartışılmasının çok doğal
olduğunu, bölge sınırlarının güvence altına alınması konusunda
görüşünün sorulması üzerine, uluslararası sınırların değişmezliğinin
Türk dış politikasının temel ilkelerinden biri olduğunu
söyler. Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Traykovski ve Başbakan
Lubço Georgievski tarafından da ayrı ayrı kabul edilen
Cem'in gezisi, bu temaslardan sonra yurda döner.
12.05.2001 - Makedonya ordusu, iki gün aradan sonra bugün
yeniden Arnavut militanları bombardıman etmeye başlar,
ordu sözcüsü Blagoja Markovski, düzenlediği basın toplantısında,
ülkenin kuzeydoğusunda Arnavut militanların elindeki Supçanse
ve Vaksinçe köyleri yakınındaki hedeflere yapılan operasyon
sonucu, yaklaşık 30 Arnavut militanın öldürüldüğünü söyler.
13.05.2001 - Makedonya'da ulusal birlik hükümetini kurma
çalışmaları devam ederken, önceki gün hükümette yer alayacağını
açıklayan muhalefet partisi Arnavut Demokratik Refah Partisi'nin
genel sekreteri Muhammed Halili, Ulusal Kurtuluş Ordusu
ile müzakere yapılmadan ülkedeki krizin aşılamayacağını
söyler. Makedonya Parlamentosu üyeleri, yapılan oylamada
yeni ulusal birlik hükümetine 1'e karşı 102 oyla onay verir,
buna göre Ulusal birlik hükümeti, 14 bakan ve 4 başbakan
yardımcısından oluşuyor. Şu anda Ulusal birlik hükümetinde,
Başbakan Lupço Georgievski liderliğindeki Slavların çoğunlukta
olduğu VMRO-DPMNE ile Arnavut Demokratik Partisi ve Arnavut
Demokratik Refah Partisi'nin yanı sıra muhalefetteki Slav
partisi Makedonya Sosyal Demokratik İttifakı ile 2 küçük
Slav partisi bulunuyor.
14.05.2001 - Makedonya Parlamentosu Slav ve Arnavut partilerden
oluşan ulusal birlik hükümetini onaylar. Ulusal birlik
hükümetinde, Başbakan Lupço Georgievski liderliğindeki
Slavların çoğunlukta olduğu VMRO-DPMNE ile Arnavut Demokratik
Partisi ve Arnavut Demokratik Refah Partisi'nin yanı sıra
muhalefetteki Slav partisi Makedonya Sosyal Demokratik
İttifakı ile 2 küçük Slav partisi görev alır.
17.05.2001 - Resmi bir ziyaret için Arnavutluk'a gelen
NATO Genel Sekreteri George Robertson, Arnavutluk Başbakanı
İlir Meta ile yaptığı ortak açıklamada Makedonya'da silahlı
eylemlerini sürdüren Arnavut militanlara, ''eylemlerine
son verme ve sivilleri çatışmalar dışında bırakmaya'' çağırır.
Makedonya'daki Arnavut ''aşırıları'' Yugoslavya'nın eski
devlet başkanı Slobodan Miloşeviç ve Irak Devlet Başkanı
Saddam Hüseyin ile kıyaslayan George Robertson, ''Aşırılık
yanlıları, silah ve üniformalarını bırakıp, siyasi sürece
katılmalılar'' şeklinde konuşur.
21.05.2001 - Makedonya'da güvenlik güçleri Arnavut militanların
elindeki Vaksinçe, Supçanse ve yaklaşık 3 haftadır Arnavut
militanların denetiminde olan çevredeki diğer köylerde
bulunan hedeflere yönelik tank ve helikopterler desteğinde
topçu ve roket saldırısı düzenler..
23.05.2001 - Makedonya'da koalisyon ortağı olan Arnavut
partilerin liderleriyle, Ulusal Kurtuluş Ordusu (UÇK) lideri
arasında Priştine'de gizli bir toplantı yapılır. Toplantıda,
bir işbirliği ve ortak eylem belgesi imzalanır, bu olaydan
Makedonya Devlet Başkanı Boris Traykovski ile Başbakan
Ljubco Georgievski'nin haberi olmadığı bildirilir.
24.05.2001 - Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)
özel temsilcisi Robert Frowick'in, Makedonya'da Arnavut
militanlarla anlaşma sağlanması yolunda hazırladığı plan
yeni bir kriz yaratır. Bunun üzerine Frowick ülkeyi terkeder.
AB ise, sert bir açıklamayla, Arnavut liderleri, militanlarla
yapıldığı bildirilen anlaşmayı açık ifadelerle tanımamaya
çağırır.
25.05.2001 - Ordu sözcüsü Albay Blagoja Markovski, Ulusal
Kurtuluş Ordusu'nun elindeki Vaksince köyüne düzenlenen
operasyonların devam ettiğini ve ''bölgeyi temizlemeyi
sürdüren Makedon güçlerinin direnişle karşılaştığını''
söyler ve ekler ''yavaş yavaş, ev ev ilerliyoruz"
26.05.2001 - Arnavut militanların ''kalesi'' olarak gösterilen
Slupcane köyü ve civarı, Makedon tankları tarafından ateş
altına alınır. Sivillerin, bombardıman yüzünden Slupcane'yi
terkederek batıdaki Lipkova'ya sığınır. Aynı gün Sırbistan'ın
güneyinde 5 kilometre genişliğindeki tampon bölgeye yakın
alanlarda faaliyet gösteren Arnavut militanların komutanı
Şevket Musliu ve bazı silah arkadaşları, Kosova Barış Gücü
karargahına gelerek teslim olur. Arnavut gerillalar, savaşı
bırakacaklarına söz verdiklerinden, kısa gözaltından sonra
Musliu ile birlikte serbest bırakılırlar.
27.05.2001 - Makedonya'nın kuzeyinde Makedon Ordusu ile
Arnavut gerillalarının açtışma alanında bulunan siviller
köylerini boşaltıp, göçe devam ederler. Savunma Bakanı
Vlado Bukovski, bölgedeki sivillerin tahliyesi için uygun
koşulları hazırlamaya çalıştıklarını belirtir.
01.06.2001 - Makedonya'da anayasada Arnavutlar'ın lehinde
değişiklikler yapılacağının açıklanmasına rağmen, Makedon
ordusunun Arnavut militanlara yönelik operasyonlarının
devam eder, çatışmaların ülkenin ikinci büyük kenti Kalkandelen
(Tetovo) etrafındaki dağlık bölgelere sıçrar.
03.06.2001 - Çatışmalar yeniden alevlenir. Arnavut gerillalarla
savaşan Makedon ordusunun helikopterleri isyancıların mevzilerini
bombalarken, karada da çatışmalar tüm hızıyla devam eder.
İçişleri Bakanı Lyuben Boskovski de durumun çok güç olduğunu
duyurur. Devlet Başkanı Boris Traykovski, koalisyon hükümetindeki
liderleri bu akşam görüşmeye çağırır.
04.06.2001 - Makedonya Başbakanı Lubço Georgievski, ülkedeki
siyasi tıkanıklığı ve etnik Arnavutların sürdürdüğü ayaklanmayı
sona erdirmek için erken seçim önerisinde bulunur. Georgievski,
yeni kurulan ve içinde etnik Arnavut ve Slav çoğunluğu
temsil eden partilerin de bulunduğu geniş tabanlı koalisyon
hükümetinin zar zor işlediğini belirterek, "kısır
tartışmaların hakim olduğu şu anki siyasi çıkmazın aşılması
için en erken Eylül ayında erken seçime gidilmesinin en
iyisi olacağı" görüşünü dile getirir. Makedonya'da,
yardım görevlilerinin savaşın ortasında mahsur kalan sivillere
ulaşması için ordu ve militanlar bugün çatışmalara kısa
bir süre ara verir. Uluslararası Kızılhaç Komitesi ordu
ve militanların kendisine tanıdığı 4 saatlik süreyi kullanmak
üzere bölgeye girer. Makedonya İçiişleri Bakanlığı ve Lipkovo
Belediye Başkanı bölgede 13 ila 15 bin kişinin sıkışmış
bulunduğunu açıklar. Öte yandan, Yugoslavya Savunma Bakanı
Slobodan Krapoviç, Makedonya Savunma Bakanı Vlado Buckovski
ile bugün başkent Üsküp'te askeri işbirliği anlaşması imzalar.
Krapoviç, Makedon ordusuna istihbaratın yanı sıra silah
vermeye hazır olduklarını söyler.
05.06.2001 - Makedonya, ABD ve müttefiklerinden, Batı'daki
Arnavut göçmenlerin isyancılara para ve silah göndermelerini
durdurmada yardım ister. NATO barış gücünden 400 askerin,
uluslararası toplumun Arnavut gerillaları desteklemediğini
göstermek için, isyancıların malzeme yollarını izlemek
amacıyla Arnavutluk ve Makedonya sınırındaki güneybatı
Kosova'ya gönderir.
06.06.2001 - Makedonya Başbakanı Lupço Georgievski, dün
5 askerin öldürülmesinin ardından savaş hali ilan edilmesi
çağrısında bulunur. Georgievski'nin sözcüsü Antonio Milosovski, "barışı
elde etmek için güçlü bir askeri yanıtın tek yol olduğunu" ve
savaş hali ilan edilmesinin, ordunun tüm erkekleri seferber
etmesini sağlayacağını belirtir. AB Ortak Savunma ve Dış
Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana, Makedonya'da
dün yeniden tırmanan ve 5 kişinin ölümüyle sonuçlanan şiddet
eylemini kınarken, hükümete, "savaş hali ilan etmemesi" çağrısında
bulunur.
08.06.2001 - Georgievski, ülkedeki siyasi partilerin çoğunun
savaş hali ilan edilmesini istemediğini ve bu konuda ısrarcı
olmayacağını söyler. Georgievski, buna rağmen Arnavut teröristlere
karşı etkili bir şekilde mücadele edilmesi fikrinden vazgeçmediğini
belirtir.
10.06.2001 - Makedonya'da güvenlik güçlerinin ayrılıkçı
Arnavut militanlara yönelik operasyonları sürerken, başkent
Üsküp yakınlarındaki Aracinovo kasabasını ele geçiren militanlar,
kendilerine karşı direnişi kırdıklarını ve uluslararası
havaalanı ve petrol rafinerisi gibi önemli yerleri kontrol
altına aldıklarını açıklar. Makedonya'da 4 aydır süren
çatışmalar ilk defa Üsküp'e bu kadar yakınlaşır. ABD Dışişleri
Bakanlığı, Makedon ordusu ile Arnavut militanlar arasında
çatışmaların yoğunlaşması üzerine, Makedonya'ya gidecek
vatandaşlarından, gerekmediği sürece bu ülkeye seyahat
etmemelerini isteyen bir duyuru yayınlar.
11.06.2001 - Üsküp'e sadece 10 kilometre uzaklaktaki küçük
bir kasabayı da ele geçiren militanların komutanlarından
biri dün, hükümete ültimatom olarak adlandırdığı tehdidinde,
ordunun bu sabaha kadar köylere yönelik bombardımanı durdurmaması
halinde ellerindeki havan toplarıyla başkentteki havaalanı
ve bakanlıklar gibi stratejik hedefleri ateşe vereceklerini
söyler. Başkent Üsküp'e çok yaklaşan Arnavut militanların,
ellerindeki köylere yönelik bombardımanın durmaması halinde
başkente saldıracakları tehdidinde bulunmasının ardından
ordu, sabah yerel saatle 06:15'de (TSİ 07:15) Supçanse
ve Mateyce köylerine bombardıman düzenler. BM Mülteciler
Yüksek Komiserliği'nden yapılan açıklamada, hafta sonunda
12 bin 700, bugün öğleden sonra itibariyle de 4 bin 200
kişinin sınırı geçtiği belirtilir. Tüm ülkede gerginlik
sürerken, marketlerde un, çiçek yağı ile temel besin maddeleri
zorlukla temin edilmeye başlanır.
12.06.2001 - Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Papandreu,
Makedonya'daki krizin çözülememesi halinde "uluslararası
toplumun askeri müdahalede bulunmak zorunda kalabileceğini" açıklar.
13.06.2001 - Dışişleri Bakanı İsmail Cem, bölgedeki terör
eylemlerine değinerek, bu terörün sadece aşırı uçtaki Arnavutlardan
kaynaklanmadığına, "iki yönlü" olduğuna, Arnavut,
Türk ve genelde Müslümanlara yönelik saldırılar da görüldüğüne
dikkat çeker. Türkiye öncülüğünde oluşturulmuş Güneydoğu
Avrupa Barış Gücü'nün, bölgede bir işlevi olması olasılığı
üzerinde de çalışıldığını belirten Cem, Makedonya'da durumun
çok vahim olduğunu, Üsküp'ün iç barışa sahip çıkması gerektiğini,
ev ve dükkan yakmakla, saldırılarla çözüme ulaşılamayacağını
söyler. Arben Caferi'nin lideri olduğu Demokratik Arnavut
Partisi üyesi Nasır Hami, Arnavutların çoğunlukta olduğu
Struga kentinde iki kişinin silahlı saldırısına uğrar,
saldırganlar otomatik silahlar ile Hami'yi öldürdükten
sonra kaçarlar.
14.06.2001 - Arnavut gerillalar Kalkandelen'de bir askeri
kışlayı hedef alarak saldırırlar, Makedon askerleri bunun
üzerine saldırıya havan topu ile karşılık verir. Makedonya'daki
Arnavut militanlar, 4 aydır süren şiddeti sona erdirmek
amacıyla barış planı sunarlar. Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun
(UÇK) siyasi temsilcisi Ali Ahmeti tarafından imzalanan
planda, militanlar taleplerini ilk kez ayrıntılarıyla belirtir.
Sürekli barış için NATO güçlerinin müdahalesini isteyen
militanların talepleri arasında, derhal ateşkes ilan edilmesi,
Makedonya nüfusunun yüzde 30'unu oluşturan Arnavutların
haklarının iyileştirilmesi için anayasal reforma gidilmesi,
genel af ve silahsızlanma konusunda anlaşma yapılması bulunmaktadır.
Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin
yapılacağı İsveç'in Göteborg kentinde, Arnavut militanlar,
NATO'dan, Makedonya'ya barış gücü göndermesini isterler.
Bulgaristan Başbakanı İvan Kostov, Makedonya'daki gelişmelerin
gerçekten endişe verici boyutta olduğunu belirterek, "Hiçbir
risk olmadığını söylemek isterdim, ancak bu yalan olur.
En azından mülteci akını riski giderek artıyor" diye
uyarıda bulunur. Bulgaristan Savunma Bakanlığı mülteci
akını ve Arnavut militanların Bulgaristan'a sızmaları riski
üzerine Makedonya sınırındaki güvenliklik tedbirlerini
artırır. Savunma Bakanı Boyko Noev, asker ve polislerden
oluşan "Anti-Terör Timleri"nin Makedonya sınırına
yakın bir bölgede tatbikata başladığını açıklar. NATO Genel
Sekreteri George Robertson başkent Üsküp'te siyasi parti
liderleriyle görüşmeler yapar. Bu görüşmelerin sonunda
Makedonya hükümetinin, halen devam eden siyasi diyalog
süresince, askeri operasyonları durdurma kararını uzatmayı
kabul ettiğini açıklar.
15.06.2001 - BM Mülteciler Yüksek Komiserliği sözcüsü
Kris Janowski Makedonya'da bir haftada 28 binden fazla
kişi ülkeden ayrıldığını, mültecilerden 25 bininin BM yönetimindeki
Kosova'daki bölgelere, 3 bin 500'ünün de Sırbistan'ın güneyine
yerleştiğini belirtir.
18.06.2001 - ABD Başkanı George Bush, ABD yönetiminin
Makedonya'daki etnik çatışmayı önlemek için Rusya ile birlikte
çalışabileceğini ve Washington ve Moskova yönetiminin işbirliğinin
Makedonya'ya yardımcı olacağından emin olduğunu söyler.
8 Soru & 8 Cevap
1. Koalisyon Barış getirecek mi?
Eğer iki temel etnik Arnavut organizasyonu içeren geniş
tabanlı yönetim oluşturulursa - Arnavutların Demokratik
Partisi, 1998 seçimlerinden beri koalisyon ortağı, ve
Demokratik Refah Partisi - makedonya'nın Arnavut topluluklarının
gerillara desteğini zayıflatacaktır. Son seçimlerde bu
iki parti tüm oyların %90'ından fazlasını aldı. Büyük
koalisyon Arnavut topluluğuna daha kapsamlı haklar vermediği
sürece, Arnavut kökenli politikacıların güvenilirliğini
kaybedecekleri düşünülüyor.
Etnik Arnavutlar anayasal statülerinin geliştirilmesi,
resmi düzeyed dillerinin kullanımını yaygınlaştırılması,
daha iyi eğitim imkanlarının sağlanması gibi temel imtiyazları
güvence altına alsalar bile, bu durum radikal militanları
tatmin etmeyecek.
Sertlik yanlıları muhtemelen Makedonya'nın Arnavut yerleşim
bölgelerini Kosova ve hatta Güney Sırbistan ile birleştirmek
için mücadele edecek, ya da en sonunda Makedonya içerisinde
otonom bir bölge elde etmek isteyeceklerdir. Görünen o
ki, orta vadede silahlı çatışma ortamı sona erdirilebilir.
Daha ılımlı bir hedef ise çelişkileri düşük yoğunluklu
bir çatışma düzeyinde sınırlayarak, kültürler arası ilişkilerin
zamanla gelişeceği umuduyla, şiddetin çözüm seçenekleri
arasında yer alamayacak ortamı oluşturmak.
2. Karşılaşılacak Güçlükler Nelerdir?
Anahtar soru, 2002 Ocak ayında yapılacak genel seçimlere
kadar Makedon ve Arnavut milliyetçilerini ve sağ ile
solu biraraya getiren koalisyonun dokuz ay daha devam
edip etmeyeceği ile ilgili. Arnavutların kollektif haklarının
genişletilmesi konusunda bir uzlaşma için etnik bölünmüşlüğün
iki tarafı da isteksiz olabilir. Mutabakat Makedonyalılar
tarafından çok ödün verildiği, Arnavutlar tarafından
da yetersiz olduğu tezleri ile değerlendirilirse, bu
durum imza sahiplerinin arkalarındaki seçmen desteğini
kaybetmelerine, erken seçime neden olacak koalisyonun
çöküşünü tetikleyebilir. Taraflar mutabakatı imzalamamaya
karar verebilir. Erken seçimler keskin polemiklerin yeniden
başlamasına ve etnik gruplar arası tansiyonun yükselmesine
neden olacaktır.
3. İsyancılar Kimdir?
Makedonya'nın Kuzeybatısı'nda çarpışan isyancılar kendilerini
Ulusal Kurtuluş Ordusu (UÇK - NLA/National Liberation
Army) olarak adlandırmaktadır. Ortaya çıkışı bir yıl
öncesine dayanmasına rağmen kimi yüksek tahminlere göre
200 kadar savaşçılarının olduğu düşünülmektedir. İsyancılar
çoğunluğu Makedonya doğumlu Arnavutlar olduğunu söylüyorlar.
İçlerinden çoğu Kosova'da, Kosova Kurtuluş Ordusu'nda
(KLA) çarpışmış, ve Kosova bu gruplar tarafından güvenli
bölge ve ana üs olarak kullanılmış. Örgüt 1990 yılından
beri Makedonya'da faaliyet gösteren Arnavut militanlardan
oluşan küçük hücre örgütlenmelerinin mirasçısı sayılıyor.
Bir diğer militan grubu ise UCPMB. Presevo, Medvedja,
Bujanovac Kurtuluş Ordusu. Yaklaşık olarak 1000-2000
kadar militanları var. UCPMB ve UÇK ordularının ikisinde
de Kalashnikov otomatik tüfekler ve roketatarlar bulunuyor.
NATO'nun bölgede konuşlanan K-FOR askerlerinin sayısı
6000, bunun yanısıra Apache helikopterleri, termal gözlem
cihazları, M1 tankları ve uzaktan pilotajlı Predator
gözetim uçakları gibi gelişmiş ekipmana da sahip.
4. Makedonya'da çatışmalar nasıl başladı?
Olaylar şubat ayında, Makedonya'nın kosova sınırında yer
alan etnik Arnavutlar'ın yaşadığı Tanusevci kasabasında
başladı. Daha önce bu tür olaylar çeşitli defalar Arnavut
kaçakçıları yakalamak isteyen Makedonya polisinin girişimleri
nedeniyle yaşanmıştı. Fakat Makedon güvenlik güçlerinin
26 Şubat günü Tanusevci kasabasının kontrolünü ele alma
girişimi silahların karşılıklı ateşlendiği çatışmaları
tırmandırdı. O günden sonra çatışmalar başta makedonya'daki
önemli Arnavut kasabalarından Tetovo dağları etekleri
olmak üzere tüm ülke geneline yayıldı. Çatışmalar Mayıs
ayında Kuzey'deki Kumanovo bölgesine sıçradı.
5. İsyancılar Ne İstiyor?
Makedonya ve Güney sırbistan'da yaşayan arnavutların talepleri
arasında çok fazla benzerlik bulunuyor. Her ikisi de
etnik Arnavutları ağır silahlı yerel güvenlik güçlerinden
korumayı amaçlıyor. Bunun yanında isyancıların, Güney
Sırbistan ve büyük olasılıkla kuzey ve batı Makedonya'nın
da içinde bulunduğu etnik Arnavutların yoğunluklu olarak
yaşadığı bölgelerin Kosova tarafından ilhak edilmesine
kadar uzanan geniş talepleri de bulunuyor. Birçok Makedonyalı,
makedonya'da yaşayan isyancıların böyle bir arayışlarının
olduğuna inanıyor. Bölgedeki etnik Arnavutlar, şu anda
Birleşmiş Milletler gözetimi altında olan Kosova'nın
bir gün Yugoslavya'dan bağımsız olacağını umut ediyor.
Sonuç olarak isyancı militanların Yugoslavya Federasyonu'nun
çöküşünden bu yana kendi yollarına devam eden farklı
sınırlarda mevcudiyetini sürdüren etnik Arnavutların,
yaşadıkları toprakları bir araya getirerek kendilerinin
egemen olacakları güçlü bir Kosova yaratmaya çalıştıkları
artık bir sır değil.
6. Ne kadar organizeler?
Presevo, Medvedja, Bujanovac Kurtuluş Ordusu (UCPMB) geçmiş
18 ay içerisinde iyi bir şekilde organize oldu. Daha
güncel bir örgütlenme olan UÇK'nın makedonya'nın üç farklı
bölgesinde etkinlik gösterdiğini ve daha büyük bir avaş
gücüne sahip olduğunu görüyoruz. Makedonya'nın 500.000'i
aşkın Arnavut nüfusunun 70.000 kadarı Sırbistan'ın Presevo
Vadisi'nde yaşıyor. Her iki organizasyon için etnik Arnavutların
desteklerinin derecesi kestirilemiyor. Etnik toplulukların
dayanışması ala güçlü bir motivasyon gücü olarak kabul
ediliyor, fakat birçok Makedonyalı da şiddetin etkileri
konusunda kaygılı.
7. Kosova Bölgesinden destek var mı?
Her iki örgüt de şu anda dağıtılmış olan Kosova Kurtuluş
Ordusu'ndan büyük destek alıyor. Zaten Makedonya'daki
arnavut örgütleri kuruluş aşamasında Kosova Kurtuluş
Ordusu'nu kendilerine model almışlardı. Zaten militanların
önemli bölmü daha önceden Kosova'da çarpışmışlardı. Bu
militanlar Kosova sınırından geçirilen önemli malzemelerin
de ulaştırılmasında önemli rol oynuyor.
8. Bölgedeki istikrara yönelik ne gibi bir tehdit oluşturuyorlar?
Makedonyadaki çarpışmaların tırmanışı, makedon güvenlik
güçlerinin şiddetli müdehaleleri ile birleşirse Makedonya'nın
etnik Arnavut nüfus, üç yıl önce Kosova'da gelişen Sırp
karşıtı hareket gibi radikalleşecek ve tansiyon yükselecek.
Makedon halkı etnik Arnavut azınlığın birkaç kuşak sonra
demografik (nüfus) üstünlüğü ele geçireceklerinden endişeli.
Bunun yanı sıra Presevo Vadisi ve Kuzey Makedonya'da etkinlik
gösteren silahlı gruplar, Türkiye ve Avrupa'nın önemli
merkezlerinin ticaret rotasını kontrol ediyor olmaları
başka bir tehdit olarak değerlendiriliyor.
Temel Sorunlar
Makedonya toplumu zengin etnik ve kültürel ayrılıklar
ile karakterize edilmektedir. Son kriz bu ayrılıkların
aynı zamanda tansiyon ve potansiyel bir çatışma nedeni
de olabileceğini gösterdi
Ekonomik Bölünme
Eski Yugoslavya'nın çöküşü ile birlikte, Makedonya'da
yaşayan Arnavut azınlık düzenli olarak devlet yönetimi
ile ilgili işlerinden çekildiler. Gerçekte, devlet kurumlarında
görevli etnik Arnavutlar çoğunlukla görevlerinden el çektirildiler
ya da idari görevlere gelmeleri engellendi. Bu yüksek işsizliğe
yol açtı, ülkedeki işsizlik ortalaması %30'lar seviyesindeyken,
Arnavutlar arasında işsizlik %60'ları bulmaktaydı. Ana
istihdam kaynağı devlet olduğu için sonuç etkileyici oldu.
Bu durumun olumlu bir takım etkileri de oldu. Birçok Makedonyalı
Arnavut çalışmak üzere yurt dışına çıktı ve ülkeye yurt
dışından para akışı başladı. Bir çok arnavut özel işletmelerini
kurdular. Bu işletmeler şu anda Makedonya'nın en hareketli
özel sektörünü temsil ediyor.
Farklı dil, din ve kimlik
Arnavutlar etnik olarak Makedonya Slavları'ndan oldukça
farklıdırlar. Arnavutların antik çağlarda Balkan Yarımadasına
göç eden Indo-Avrupa kabilelerinden geldiklerine inanılmaktadır.
Diğer taraftan Makedonyalılar geniş kitleler halinde Slav
kabilelerinin Balkanlar'a göçleri sonucu 6. yüzyılda bölgeye
gelmişlerdir.
Makedon Slavları ile etnik Arnavutlar din açısından da
ayrışmaktadırlar. Makedonya'da yaşayan etnikArnavutların
büyük çoğunluğu müslümandır. Makedonyalı slavlar ise ortodoks
hristiyandır. Kimi tarihçilerin idialarına göre 15. yüzyıldan
20. yüzyıla uzanan Osmanlı hakimiyeti boyunca müslüman
Arnavutlar, hristiyanlara göre daha ayrıcalıklı idiler.
Bu tarihi geçmişin mirası bu gün bile hissedilmektedir.
Makedonca'nın, Eski Slavcaya en yakın dil olduğu kabul
edilmektedir. Arnavut lisanı tamamen farklı olmakla birlikte
Indo-Avrupa dil ağacında farklı bir dal olarak ayrılmaktadır.
Makedonyalı Arnavutlar kendi dillerinde eğitim ve öğrenim
görmeleri gerektiğini, Makedonca eğitimin kendilerini dezavantajlı
bir konuma ittiğini savunmaktadırlar.
Denklik Statüsü Talepleri
Makedonya'daki Arnavut siyasi partileri ve Ulusal Kurtuluş
Ordusu'nun (UÇK) etnik Arnavut gerillaları Makedon çoğunluğa
göre politik düzlemde anayasal denklik talep ediyorlar.
Etnik Arnavutlar devletin belirttiği %23'lük orandan daha
fazlasını temsil ettiklerini söylüyorlar. Etnik Arnavutlar'ın
başkentteki öğretmen eğitim fakültesi haricinde kendi ana
dillerinde yüksek öğrenim görme şansları yok. Arnavutlar
politik temsil ve devletin idari mekanizmalarında karşılaştıkları
ayrımın tek nedeninin Makedon slavların çoğunluğu oluşturması
olmadığını, bunun yanısıra iktisadi ve idari bilimler eğitimlerinin
Arnavutça yerine slavca olmasıın da rol oynadığını savunuyorlar.
Reform ve uzlaşma
Makedonya hükümeti etnik Arnavutlar tarafından yöneltilen
bazı taleplere yanıt verdi. Mesela polis teşkilatındaki
Arnavut sayısının arttırılması gibi. Şu anda güvenlik kuvvetlerindeki
Arnavut kökenlilerin oranı %10 civarında, kimi gözlemciler
bu sayının %5'lere daha yakın olduğunu iddia ediyorlar.
Hükümet etnik Arnavutların kendi üniversitelerini kurmalarına
izin veriyor fakat, bunun devlete ait değil özel bir üniversite
olması gerektiğini söylüyor.
Bu konular Arnavutlar için uzlaşma ile ulaşılan küçük
ilerleme adımları olarak değerlendiriliyor. Arnavutça yayın
yapan medya geniş serbestliğe sahip. Etnik Arnavutlar,
Arnavutlar için yayın yapan bir çok gazete ve televizyon
istasyonlarına sahipler. Ulusal Halk televizyonu genel
olarak etnik çizgiler taşıyan yayınını sansürlemeden sürdürüyor.
Şiddet ilk olarak bu yılın başlarında Kuzey Sırbistan
ile olan sınır çizgisinde bulunan izole tampon bölgede
patlak verdi. Tampon bölge, Bosna savaşını sona erdiren
1995 Dayton anlaşması uyarınca Yugoslav askerlerine sınırlandırılmıştı.
Yugoslav askerlerinin bölgeye geri dönüşü, Yugoslavya'nın
Başkan Vojislav Kostunica liderliğindeki demokratik hareketine
duyulan güvenin tazelenmesinin işareti olarak değerlendirildi.
Aynı zamanda bu olay Kosova yaşayan ve Yugoslav güçlerinin
bölgeye girişini eski zorbaların suç mahaline dönüşü olarak
değerlendiren etnik Arnavut topluluklarının endişelerini
de arttırmış oldu.
Makedonya'da çatışmalar ülkenin ikinci büyük şehri Tetovo
etrafında kümelenen kasabaları da içine çekerek Abtıya
doğru yayıldı. Şu ana kadar işaretlenmemiş bir seçenek
olarak, şiddetin başka türlü çatışmalara katılmayacak olan
Arnavutları da radikalize ederek içine çekeceği korkusu
yerleşti. 1998'den 1999'a kadar Kosova savaşı sırasında
350.000 etnik Arnavut mülteci Makedonya'ya aktı. Şu ana
kadar hemen hemen tamamı evlerine geri dönmiş durumda.
Bosna, Hırvatistan ve Kosova'nın aksine, 1992 yılında Makedonya
ufalanmış Yugoslavya Federasyonu'ndan bağımsızlığını ilan
etti ve bir sıyrık bile almadan yoluna devam etmeyi başardı.
Bir yıl sonra tarihsel süreçte Türklerin, Romalıların,
Bizanslıların, Bulgarların ve Sırpların yürüdüğü topraklar
Avrupa Birliği tarafından Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti
adı ile tanındı. Eski Yugoslavya'nın itirazlarına rağmen
makedonya ismi, kuzeyinde aynı ismi taşıyan bir şehri olan
Yunanistan'a ayrıcalık sağlayarak tanındı. Son dövüşe kadar,
Makedonya dikkate değer bir şekilde bölge dışında heryere
yayılan etnik yangına esneklik gösterebileceğini ispatladı.
Etnik Arnavut siyasi liderler mücadelelerini Makedonya'da
kendi hakkını tayin ve politik haklar için verdiklerini
savundular. Bağımsızlık taraftarlığı yerine makedonyalı
slav meslektaşları ile gündem ile ilgili yapılacak işlere
yoğunlaştılar. Şu anda tehdit altında bulunan "barış
içerisinde birlikte yaşama" seçeneği uluslar arası
arenada memnuniyet ile karşılandı. Uluslarası Kriz Grubu,
Ağustos 2000 tarihli raporunda "Bölgenin geri kalanı
ile karşılaştırıldığında, Makedonya her zaman çok kültürlü
bir başarı öyküsü olmuştur" tanımlaması ile bu politikayı
destekledi.
Çarpışan Etnik Algılar
Ülke şu ana kadar nispeten yüksek bir istikrar derecesini
sağlamayı başardı. Ülkenin entegrasyonunun bozulması ve
komşuları ile ayrılıklar hakkındaki karanlık seneryolar
gerçekleşmedi." denilen raporda, ülkenin en büyük
iki etnik grubunun birbirlerini algılayışlarında endişe
uyandırıcı çelişkiler bulunduğu da belirtilmekteydi.
"Etnik Arnavutlara güncel ilişkilerin ne durumda
olduğunu sorarsanız, hiç bu kadar iyi olmamıştı yanıtını
alırsınız. Aynı soruyu etnik makedonlara sorun, ilişkilerin
hiç bu kadar kötü olmadığı yanıtını vereceklerdir."
Makedonya sınırındaki ayaklanma 26 Şubat'ta hız kazandı.
Tanusevci kasabasında yaşanan üç saatlik silahlı çatışma
etnik Arnavut mültecilerin Makedonya'nın kuzey sınırından,
Yugoslavya'ya, Kosova içlerine kaçış sürecinin fitilini
ateşledi. Çatışmaların Tetovo'ya genişlemesi ile birlikte,
Makedonyalı Slavlar da bölgede yoğunlaşan kavgadan kaçan
mülteciler sürüsüne katıldılar.
Etnik arnavutların isyanının sınırın diğer tarafına, Kosova'ya
yayılma ihtimalini araştırmak üzere görevlendirilen Amerikan
barış gücü askerlerinden oluşan 3 ekip Şubat sonlarına
doğru Debelde kasabası civarına yollandı. Yugoslavya içerisinde
Kosova'nın Sırplar ile olan sınırında ayaklanma Presovo
Vadisi'nde sınırlandırıldı. NATO Makedonya sınırındaki
devriyelerini takviye etti ve duruma yerinde müdehale edebilmesi
için Makedon hükümetine danışmanlar gönderdi.
Mart ayı başlarında Trajkovski sorun çıkarma potansiyeli
taşıyan grupların sınır eylemlerini engellemek amaçlı perdeleme
görevi yapacak hava ve yer devriyelerinin bölgeye konuşlandırılacağı
konusunda NATO'dan güvence aldıklarını açıkladı. Fakat
Makedonyalılar hızla tırmanan gerilimin önüne geçilmesi
için Batı'nın yapabileceği daha fazla şey olduğunu savundular.
Aynı günlerde Makedonya Dışişleri Bakanı Kerim, etnik Arnavutların
Kosova sınırından içeri sızmalarını engellemek için Batı'nın
daha fazla aktif olması gerektiği yolundaki düşüncelerini
açıkladı.
Balkanlarda Arnavut Sorunun Üç Temel Ayağı
Arnavut meselesinin üç temel ayağı var: Birincisi bağımsız
Arnavutluk devleti, ikincisi Kosova ve üçüncüsü ise Makedonya'da
yaşayan ve bu ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan
Arnavut topluluğudur.
Karadağ'da da bir Arnavut azınlığı yaşiyor ve bu topluluk
bölgede Arnavutlarla ilgili gelişmelerden önemli ölçüde
etkileniyor; ancak, bölgedeki gelişmeleri kendisi fazlaca
etkileyemiyor.
Kısacası, bu topluluk hem siyasi etkinlik hem de nüfus
itibariyle Balkanlar'daki Arnavut meselesine bir dördüncü
ayak oluşturacak konumda değil. En azından şimdilik. Arnavut
sorununun şu andaki en önemli ayağı durumundaki bağımsız
Arnavutluk devletinin nüfusu 3.400.000 civarında. Sırp
zulmü altındaki Kosova'da Arnavut nüfusuna ait son rakamlar
elde edilememekle birlikte, bunun yaklaşik iki milyon civarında
olduğu tahmin ediliyor. Zira 1990'ların başlarında bölgenin
nüfusu iki milyonu geçmiş durumdaydı ve bunun yüzde doksanından
fazlası Arnavutlardan oluşmaktaydı.
Makedonya'daki Arnavutlar
Kosovalı Arnavut aileler arasında çocuk sayısının ortalama
altı ila sekiz arasında olduğu düşünülecek olursa bu topluluğun
nüfusunun iki milyonu geçmiş olması bile muhtemeldir. Makedonya
Arnavutlarının toplam nüfusunun ne olduğuna dair de elimizde
kesin bilgiler yok; ancak, Makedonya'nin bağımsız olmasından
bu yana gerek Makedon yetkililerin gerekse Arnavut toplumu
ileri gelenlerinin bu konuda ileri sürdükleri rakamlar
konuya ışık tutacak mahiyette görünüyor.
Buna göre Makedon yetkililer Arnavutların, tamamı iki
milyon olan Makedonya nüfusunun yüzde 21.5'ini oluşturduğunu
söylüyorlar. Arnavutlar ise bu rakamın yüzde kırkların
üzerinde hatta yüzde elliye yakin olması gerektiğini ileri
sürüyorlar. Bu Arnavut tezlerine göre, Makedonya'daki Sırplar,
Türkler vb. gibi diğer pek çok azınlık da dikkate alınacak
olursa, bu ülkede Makedon olmayanlar Makedonlar'dan daha
fazla bir yekun oluşturuyor.
Nüfus oranlarına dair ileri sürülen bu tezlerin abartılı
olduğu düşünülse bile, bu ülkede Makedon olanlar ile olmayanlar
arasındaki nüfus oranının birbirine çok yakın olduğu açık.
Nitekim Arnavutların nüfusunun ne olduğu konusunda araştırma
yapan pek çok uzman, bu topluluğun Makedonya nüfusunun
üçte biri civarında olduğunu ortaya koyuyor. Bu da yaklaşık
700.000 kişilik bir nüfus eder. Ayrıca Makedonların nüfus
artış hızı onlarca senedir geriye sayarken, Arnavut nüfusunun
çok yüksek bir oranda artmakta olduğu gerçeğinin altını
çizmekte yarar var. Kısacası üç ülkeye dağılmış ve tamamı
altı milyondan biraz fazla olan bir Arnavut nüfus var.
Aslında Türkiye ölçeğinde düşünüldüğünde İstanbul’un yarısı
kadar bir topluluk söz konusu iken, Balkanlar gibi çok
küçük denilebilecek nüfuslara sahip ülkeler açısından bu
rakamlar epeyce korkutucu gibi görünüyor. Bilhassa Kosova
ve Makedonya'daki Arnavutları arasında görülen hızlı nüfus
artışı Makedonlar ve Sırplar arasında sürekli bir endişe
kaynağı olmaya devam ediyor.
Anahtar Bilgiler
Nüfus: 2,022,604 (Temmuz 1999 Tahmini)
Toplam Alan: 25,333 km2
Başkent: Skopje
İklim: Sıcak, kuru yaz ve bahar, soğuk ve kar yağışlı
kış
Diller: Makedonca, Arnavutça, Türkçe, Sırp-Hırvatça
Para Birimi: Dinar
Ocak: -0.4°C / 31.28°F
Temmuz: 23.1°C / 73.58°F
Toplum
Etnik Makedonyalılar çoğunlukla ülkenin Slav köklerini
temsil eden Sırp ve Bulgar atalarının karışımından oluşmaktadır.
Etnik Arnavutlar nüfusun %20'den fazlasını oluşturmakla
birlikte bölgedeki en güçlü azınlık grubunu oluşturmaktadır.
Türkler, Çingeneler, Sırplar ve Lehler, Makedonya'da yaşayan
diğer azınlıklardır. Makedonca, Arnavutça, Türkçe, Sırp-Hırvatça
ve diğer diller bölgede konuşulmaktadır. Doğu Ortodoksluğu
baskın din olmakla beraber, ülkenin batı kesimlerinde İslam
yaygındır. Ek olarak Makedonya'da az sayıda Romen Katolikler
de yaşamaktadır.
Tarih
Makedonya ülkesi aynı adı taşıyan daha geniş tarihsel
bir bölgenin parçasıdır. Ilk makedon kabileleri etnisite,
dil ve kültür açısından Slavlardan çok Antik Yunanlılarla
ilişkilendirilebilir. Antik Makedonya MÖ. 8. yüzyıldan
Roma İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar varlığını sürdürdü.
Antik Makedonya Devleti tarihi ülkeyi MÖ. 808-778 yılları
arasında yöneten Kral Karan'ın zamanında başladı. MÖ. 6.
yüzyılda, Pella ve Aigai başkentleri kuruldu.
MÖ. 359-336 yılları arasında, II.Philip hükümdarlığı döneminde
Makedonya Devleti doruk noktasına erişti. Philip idaresinde
Makedonya Krallığı Kuzey Yunanistan, Bulgaristan ve şu
anki Yugoslavya topraklarının büyük bölümünü kapsamaktaydı.
Philip'in oğlu Büyük İskender zamanında krallık tarihinin
zirvesine çıktı. MÖ. 336-323 tarihleri arasında iskender
(Alexander) krallığı genişleterek Mısır'dan Kuzey Hindistan'a
kadar uzanan büyük Makedonya İmparatorluğu'nu yarattı.
İskender'in ölümünden sonra, imparatorluk çok sayıda Hellen
(Yunan) krallıkarına ayrıştı.
Ekonomi
Makedonya nüfusu 2 milyonu biraz aşkın, küçük, ve büyük
bölümü dağlık olan bir Balkan ülkesidir. Bugün, Etnik tabanlı
vahşi politik çatışmaların merkezlerinden sayılabilecek
Makedonya, 1991 yılında Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan
edene kadar, barış içerisinde yaşayan bir bölge idi. Ekonomik
meseleleri temel olarak tipik fakir ve gelişmemiş ülkeler
ile aynıdır.
Sanayi sektörü (Büyük çoğunluğu Eski Yugoslavyanın üyesi
iken kurulmuştur) geniş kitleleri istihdam etmesine rağmen
(yaklaşık çalışanların 1/3'ü) yetersi, verimsiz ve kötü
yapılanmıştır. Sanayi üretiminin yaygın dalları metaller,
kimyasallar, yiyecek ve içecek işleme üzerinedir. 1993
yılında Dünya Bankası'na katılım ile birlikte, şu anda
hemen hemen tamamlanmak üzere olan kamu işletmelerinin
hızla özelleştirilmesi programını yüklenmiştir.
Tarım
Makedonya tarım sektörü toplam gayri safi milli hasılaya
%13'lük bir katkıda bulunmakla birlikte, toplam iş gücünün
%9'un da istihdam etmektedir. Temel gıda ürünleri arpa,
mısır, patates, pirinç, şeker kamışı ve buğdaydır. Temel
et üretimi sığır ve dana, tavuk, koyun ve domuz. En kapsamlı
ihracat kömür, metalik krom, kurşun, çinko, nikel, tekstil,
ahşap ürünler ve tütündür. 1998 yılında zirai ürünler
ihracının toplam değeri 490.6 milyon dolar, ithalat ise
447.9 milyon dolar olarak değerlendirilmiştir.
Enerji
Makedonya enerji ithalatçısı bir ülkedir. Temel ihracatı
petroldür ve 1998 yılında Makedonya günlük ortalama 25.000
varil petrol ithel etmiştir. Kömür ve hidroelektrik enerji
yerel olarak üretilmektedir. 1998 yılında Makedonya'da
kurulu enerji kapasitesi 1,494 mw olarak tespit edilmiştir.
Makedonya Avrupa elektrik Enejisi Sistemi'nin (UCPTE)
üyesidir.
Çevre
Makedonya'nın temel sorunu metalurji fabrikalarının yarattığı
hava kirliliğidir. Tarım Bakanlığı, Ormani Su kaynakları
Bakanlığı, Çevre Geliştirme Bakanlığı, Kırsal ve Şehir
Bakanlığı, İletişim ve Ekoloji Bakanlığı, Makedonya'da
çevrenin korunması ve çeresel düzenlemeler ile ilgili
sorumlu bakanlıklardır.
Diğer Bilgiler
Türk vatandaşlarına vize uygulaması yapılmamaktadır.
Ulaşım:
İstanbul ile Makedonya Cumhuriyeti'nin başkenti Üsküp
arasında Pan Air Macedonia Airlines ve Avia İmpex ile haftanın
dört günü (Pazartesi-11.45;Salı-18.30; Perşembe-11.35 ve
Cuma-21.40) uçak seferleri bulunmaktadır. Tek yön 230 DM,
gidiş-dönüş 385 DM dır . Ayrıca her gün bir çok seyahat
firmaları otobüs seferleri düzenlemektedir. Fakat uçuş
süresinin yalnızca 1 saat kadar olması, yoculuğun havayolu
ile gerçekleştirilmesinde başlıca tercih nedeni olabilmektedir.
Haberleşme:
Makedonya ve Türkiye arasında otomatik telefon ve faks
bağlantısı bulunmaktadır. Türkiye'den Üsküp'ü aramak için
00.389.91....... çevrilir.
Konaklama :
Makedonya'da konaklanabilecek Avrupa standartlarına uygun
birçok otel bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:
Hotel Kontinental
Bul. Edvard Kardel b.b. 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 00389.91.116 599-235712
Fax: 00389.91.222 221
Grand Hotel
Skopje, A.Cat.Mosa Pjade 2 Macedonia
Tel: 00389.91.239 925
Olimpiysko Selo
A-B, Cat. Salvador Aliende bb
Tel: 00389.91.236 222
Türkiye'nin Makedonya ihracatında Belli Başlı Mallar :
Muhtelif gıda (buğday unu, taze, kuru veya soğutulmuş
meyve ve sebze, beyaz kristal şeker, ciklet, kakaolu ve
kakaosuz tatlı ve tuzlu bisküvi, çikolatalı mamüller, kuruyemiş),
pamuk, pamuk ipliği ve pamuklu tekstil, krom cehveri, deri
mamülleri, ekmek fı rını, elektronik eşya ve diğer dayanıklı
tüketim malları, etilglikol, dimetli teraptalat, petrol
ve benzin, telefon santral cihazları, elektronik iletkenler,
fiber optik kablolar ve sabun.
Makedonya'nın Sektörel Olarak Başlıca İhraç Ürünleri :
Elektrik Sanayi:
Ev ve lokantalar için alet ve cihazlar, akümülatör, kaynak
makinaları, transformatör ve transformatör istasyonu,
bakır ve diğer kablolar, TV antenleri(Uydu dahil)
Demir Metalurji:
Ferro alaşımlar, çelik levhalar, kaynak tüpleri
Demirsiz Metalurji:
Rafine çinko, ham ve rafine kurşun, bakır
Metal İşleme Sanayi:
Otobüsler, oto parçaları, köprü ve bina için metal konstrüksiyonlar,
katı yakıt kazanı, metal silolar, pompalar, sulama sistemleri,
sanayi tipi havalandırmalar, kamp karavanları
Demirsiz Metal Sanayi:
Mermer bloklar ile mermerden mamül dekoratif ve sanatsal
ürünler, seramik, porselen ve kristalden mamüller, taşlama
malzemesi, kıymetli metaller, emaye kaplar
Kimya Sanayi:
Sentetik lifler, polivinil asetat ve akrilik emülsiyon,
polivinil klorid, plastik ve beton için katkı maddeler,
bitki koruyucuları, tıbbi plastik ve ilaçlar
Tekstil Sanayi:
Pamuk ve yünden mamül iplik, kumaş, hazır giyim,
Deri İşleme Sanayi:
Deri ayakkabı, giyim, oto kürk örtüleri
Ağaç İşleme Sanayi:
Mobilya, ambalaj malzemesi
Tarım ve Gıda:
Kuzu eti, sığır ve tavuklar, sofralık üzüm, sarap ve sert
alkollü içkiler, işlenmemiş tütün ve sigara, mantar,
salyangoz, tatlı su balıkları ve tıbbi bitkiler
İşadamlarına yararlı adresler
Makedonya Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği
Filistin Sok.30'2 Gazismanpaşa, Ankara
Tel: 446 92 04-446 92 05
Fax: 446 92 06
Türkiye Cumhuriyeti Üsküp Büyükelçiliği
Ul. Slavey Planina - B.b 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 11 32 70
Fax: 389(91) 11 70 24
Kalkınma Bakanlığı
Str. Bote Bocevski,9 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 220 678,
Fax: 389(91) 223 027
Yetkili: Tahir Shakiri (Bakan Yardımcısı)
Makedonya Ekonomi Odası
Dimitrie Cupovski 13 Skopje 91000, Macedonia
Tel: Başkan 389(91) 231460, 233 215
Başkan Yardımcısı) 389(91) 227 814
Dış Ekonomik İlişkiler Sekreteri 389(91) 117 101
Fax: 398(91) 11 62 10
Pal Air Macedonia Airlines
Kuzman Josifivski Pitu B.b 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389 (91) 161 133-162 878
Rezervasyon: 389(91) 115 850-117 736-115 084
Fax: 389(91) 162 505
İstanbul Temsilciliği
Cumhuriyet Cad. Pangaltı Palas 103
Tel: 248 25 50-248 25 51
Fax: 246 77 51
Adria Airways
Gradski zid, blok İİ bb. 91000 Skopje, Macedonia
Tel: 389(91) 221 188-117 009
Fax: 389(91) 235 531
Üsküp Havalimanı
Tel: 389 (91) 235 156
Ordu ve Güç Dengeleri
Balkanlar probleminin genişlemesi ile ilgili kaygılar artarken, Makedon Ordusu'nun
kimilerinin ayaktakımı kimilerinin de iyi silahlanmış bir savaş makinesi olarak
değerlendirdikleri etnik Arnavut isyancılar ile nasıl başedeceği merak ediliyor.
1991 yılında Makedonya'dan çekilen Yugoslav Ordusu geride pek fazla bir şey
bırakmadı. Bölge uzmanlarından biri bu durumu "Herşeyi beraberlerinde
götürdüler, Makedonya Ordusu'nun hiçbirşeyi yok" sözleri ile tanımlıyor.
Makedonya'nın yeni hükümeti modası geçmiş tank ve top gibi silah yardımı yapmayı
vaadeden Bulgaristan ile daha sıkı bağlar kurabilmek için Belgrad'ı geri çevirdi.
İtalyan savunma dergisi Analisi Difensa'ya göre Makedonya ordu cephaneliğinde
150 Sovyet yapını T-55 tankı, 100 BTR-70 ve M-113 zırlı personel taşıyıcıları,
300 antika 76, 105, 152 mm kalibrelik makineli bulunuyor. Makedon hava kuvvetleri
Makedonya'nın en büyük ikinci şehri Tetovo'nun dağlık bölgesinde düşürdükleri
helikopterin haricinde üç helikopteri daha bulunuyor. Ordunun kaza olarak nitelendirdiği
bu olayda helikopterin pilotu da hayatını kaybetmişti.
Amerikan merkezi istihbarat servisi CIA kayıtlarına göre
1999 yılı askeri harcamaları yaklaşık olarak 77 milyon
dolar, bu miktar kabaca toplam milli hasılanın %2,5'ine
denk düşüyor. Savunma Bakanlığı bünyesinde hizmet veren
güvenlik kuvvetleri tamamı asker olan toplam 10450 aktif
görevli personelden oluşuyor. 19 yaşını gençkin her erkek
için 9 ay askerlik zorunlu. 15-49 yaşları arası 440.000
erkek askerlik hizmeti için uygun sayılıyor (Toplam nüfus
2 milyon)
Gözlemciler ordunun yarıdan biraz azının Arnavutlar'dan
oluştuğunu söylüyorlar. Etnik arnavutlar gayrıresmi kayıtlara
göre ülke nüfusunun %22-302unu oluşturuyorlar.
Makedon ordusunu değerlendiren bir gözlemci, ordunun temel
malzemelere sahip olmasına rağmen, etkili ya da yetkin
bir güç olmadığını, 60'lı yılların Sovyet güçlerine benzediğini
söylüyor.
Makedonya ve Makedonlar
Ayrı bir halk mı yoksa sadece Tito Yugoslavyası'nın bir
icadı mı olduklarına dair süren anlaşmazlıklar nedeniyle
kapsamlı bir araştırma konusu olmuşlardır. Makedonların
ayrı bir slav halkı oluşturdukları fikri gerek Bulgaristan'da
gerekse Yunanistan'da sürekli olarak düşmaca karşılanmıştır.
Makedon sorunu her zaman için bölgede merkezi öneme sahip
olagelmiştir ve yakın gelecekte Makedonya'nın Balkanların
esas mücadele alanı haline gelmesinden endişe edilmektedir.
Makedonyalılar
Makedonlar -kuzeyde Skopska Cma Gora ve Shar Planina dağları;
doğuda Rila ve Rodop dağları; güneyde Selanik, Olimpos
Dağı ve Pindus dağları boyunca Ege kıyısı; ve batıda Ohrid
ve Prespa gölleri ile çevrili ve toplam yüzölçümü 67000
km2'yi bulan coğrafi bölge, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkan
yaraımadasında ilk fethettiği topraklardan biri ve 1912/13
Balkan savaşları sırasında kurtarılan son bölge oldu.
Tarih
Exarchate (Ortodoks Piskoposluğu) kilisesinin 1870'de
kurulması Makedonya'daki Grekleri Bulgarlara karşı kışkırttı
ve San Stefano Anlaşması'nın, Berlin Anlaşması ile iptal
edilen kısa ömürlü "Büyük Bulgaristan"ı, yeni
Bulgaristan devletini sürekli olarak revizyonist hale getirdi.
Berlin Anlaşması'nın bir başka yönü, Bosna-Hersek'in Avusturya
Macaristan tarafından yönetilmesi, Sırbistan ile Karadağ'ı
bölen Novi Pazar Sancağı'na asker yerleştirilmesi oldu.
Bu durum aynı zamanda, Sırbistan'ın Makedonya'ya, şimdilik
Avusturya-Macaristan'ın denetimi altında bulunan kendi
doğal alanı ve gelecekte yayılacağı bölgeler (aynı zamanda
büyük Sırp nüfusuna sahip bölgeler) olarak bakmasıyla sonuçlandı.
1885'de Bulgaristan tarafından yenilgiye uğratılan Sırbistan,
Makedonya'ya Güney Sırbistan diyerek ve Slav asıllı Makedonların
Sırp olduğunu iddia ederek bu bölgeye yönelik yayılmacı
bir politikayı aktif olarak izledi. 1886'da özellikle Makedonya'da
Sırbistan ulusçuluğunu geliştirmek için Saint Sava Derneği
kuruldu. 1890'ların ortasında Sırbistan, Makedonya'ya Bulgaristan'ın
çoğu Exarchate kilisesinin himayesi altında olan 600 ile
700 okuluna karşılık 100 kadar Sırp okulu talep etti. Grekler
de Sırplarınkine benzer bir dernek kurdu. Etniki Eterya
adını taşıyan bu dernek, Osmanlı İmparatorluğu içerisinde
bulunan bütün Grekleri, Makedonya'da yaşayanlardan başlayarak
ve Slavofon Grekler dedikleri Slavca konuşan nüfusu da
kapsayacak şekilde, kurtarmayı amaçlıyordu. Bu dernek Grek
subayların dörtte üçü tarafından desteklendi ve içlerinde
pek çok zengin patron da vardı. 1895'de Grekler Makedonya'da
1400 okul talep ettiler ve Makedonya'da sürdürdükleri eğitim
faaliyetleri için oransal olarak daha fazla harcama yaptılar.
O sırada Makedonya Yunanistan'dan ziyade Osmanlı İmparatorluğu
içinde idi. Ulahlar, Batı Makedonya, Epirüs ve Teselya'ya
dağılmıştı. Rumence konuşuyorlardı ve bu durum Romenlerin
hak talebinde bulunmalarına yol açtı. 1912'de bu bölgede
30'dan fazla okulun masraflarını karşılıyorlardı. Bizzat
Makedonya'da, 1893'de, Makedonya'nın bölünmesine karşı
çıkan Sırplar, Makedonyalılar ve Bulgarlardan oluşan bir
Güney Slavları Federasyonu fikrini destekleyen, Dahili
Makedonya Devrimci Örgütü (VMRO) kuruldu. Bu örgüt geniş
destek sağladı ve silahlı ayaklanma için planlar hazırladı.
Ne var ki, çok büyük sayıda Makedonyalı, San Stefano Anlaşması'nın
öngördüğü "Büyük Bulgaristan"ın başarısızlığa
uğramasının ardından Bulgaristan'a kaçmıştı. 1903'te Sofya
nüfusunun yaklaşık yarısı makedonyalı sürgün ve göçmenlerde
oluşuyordu ve bu sürgünler kitlesine, Bulgaristan'ı yıllarca
istikrarsızlaştırmalarının yanı sıra, 1895'te Sofya'da
kurulan, VMRO'ya rakip bir örgüte, Dış Örgüt ya da Üstünlükçüler'e
katılma izni verildi. Örgütün amacı makedonya'nın Bulgaristan'a
katılması, yani "Büyük Bulgaristan"ın gerçekleştirilmesi
idi. Nitekim kuruluşundan itibaren VMRO kendi hedefleri
bakımından Makedonya'nın Bulgaristan'a katılmasını isteyenler
ile, ya bir federasyon biçiminde ya da bağımsız olarak
, ayrı bir Makedonya Devleti isteyenler arasında, tehlikeli
bir biçimde bölündü.
Makedonya'da birbiriyle yarışma halinde bulunan bütün
bu rekabetlerin nihai sonucu bölgede yaşayan insanların
felaketi oldu. Köylüler Balkan Savaşları'na, yani Osmanlı
İmparatorluğu'nun Balkanlardan ayrılışına kadar, Osmanlı
yetkililerinin yanısıra VMRO gruplarının, Sırpların, Bulgarların
ve Greklerin oluşturdukları silahlı çetelerin sürekli saldırılarına
maruz kaldılar.
Daha sonra eski Yugoslavya'nın bir bölümü -Vardar Makedonyası
olarak bilinir- Bulgaristantarafından işgal edildiği iki
dünya savaşı dönemi dışında, önce Sırbistan'a, daha sonra
Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığına, nihayet Aralık 1918'de
kurulan Yugoslavya'ya ait olmuştur. Makedonyalıların aslen
Güney Sırplar oldukları şeklindeki Sırp iddialarıyla aynı
çizgide yer alan kilise, Sırp Patrikliği'ni denetim altına
aldı ve resmi dil olan Sırpça gerek okullarda gerekse kamu
hayatında zorunlu hale getirildi. Bu politika nüfusu yabancılaştırdı
ve Bulgar yanlısı duyguların yayılmasına yol açtı.
II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası ile ittifak
kuran Bulgaristan, Yugoslav Makedonyası'nın büyük kısmını
işgal etti ve Hitler Bulgaristan'ın bu bölgeleri resmen
ilhak etmesine izin vermemiş olsa da, Bulgar hükümeti böyle
bir onay varmış gibi davrandı. Bölgeye Bulgar memurlar
gönderildi, mevcut öğretmenler Bulgar olanlar ile yer değiştirildi
ve Temmuz 1942'de çıkarılan yurttaşlık yasası pek çok Sırp'ın
Sırbistan'a göçüyle sonuçlandı. Ancak kurtuluş taraftarlarının
yanısıra pek çok kişi tarafından hoşnutlukla karşılanan
Bulgarların bu tavrı, (İçişleri
